از مهندسی کشاورزی تا مهندسی آب

نویسنده : آرش رازبان(ورودی ۱۳۹۰ مهندسی کشاورزی - آب)
کلمات کلیدی : مهندسی کشاورزی/مهندسی آّ
چکیده : بررسی چالش های مربوط به رشته علوم و مهندسی آب
از مهندسی کشاورزی تا مهندسی آب
بدون شک اگر از دانشجویان رشته مهندسی آب در مقاطع مختلف تحصیلی این سوال را بپرسیم که آیا شما این رشته را از روی علاقه انتخاب نموده اید و یا به هنگام انتخاب رشته نسبت به جایگاه و آینده شغلی و تحصیلی آن اشراف داشته اید به جرئت میتوان گفت کمتر کسی هست که به شما پاسخ آری بدهد و یا اگر بخواهم در حالت خوش بینانه و بدور از سیاه نمایی بگویم می توان اینگونه بیان کردکه تعداد افرادی که پاسخشان منفیست قابل توجه می باشد حتی میتوان پای را فراتر گذاشت و این سوال را از اساتید این رشته نیز پرسید بدون شک پاسخ هایشان شنیدنی خواهد بود.
جای دارد در همین ابتدای امر یادی کنیم ازکلام گوهربار استاد فرهیخته و ارجمند جناب پروفوسور امین علیزاده که در جشن فارغ التحصیلی دانشجویان آب به مزاح فرمودند "اگر این امکان فراهم بود تا به گذشته بازگردند هیچ وقت این رشته را انتخاب نمی نمودند".
اکنون زود است که بخواهم از واژه متاسفانه یا خوش بختانه استفاده نمایم اما یکی از مسائلی که دانشجویان این رشته با آن درگیر هستند بخش کشاورزی است که البته اکثر دانشجویان هم میانه خوبی با آن نداشته و بودن عنوان زرین مهندسی کشا ورزی را در ابتدای نام رشته خود یک ننگ بزرگ تلقی نموده و آرزو داشتند ای کاش این نام هرگز بر کارتهای دانشجویی و مدارک تحصیلیشان نقش نمی بست. عده ای هم بودند که به خیال خامشان تصور می کردند این رشته جزو دانشکده مهندسیست و آنگاه که دریافتند بجای مسیر دلربای دانشکده مهندسی باید مسیر مخوف دانشکده کشاورزی را طی کنند ناگهان جامه ها را دریده، چنگ بر صورت زیبای خود بیانداخته، ناله کنان سر به راه دانشکده کشاورزی نهاده و خود را حضرت یعقوب(ع) تصور نموده که یوسفش را ازدست بداده و دانشکده کشاورزی برای او کلبه احزانیست که باید در فراغ یوسفش بسوزد و بسازد.
در ابتدای سال تحصیلی جدید تعدادی از دانشجویان جدید الورود این رشته از طرق مختلف اعم از مجازی و حقیقی با بنده ارتباط گرفته و سوالات زیادی پیرامون ماهیت رشته و بازارکار آن از این حقیر پرسیدند و عده ای هم بودند که میگفتند اگر بخواهم رشته خود را عوض کنم چه باید بکنم؟وقتی از آنها می پرسیدم که مگر شما در هنگام انتخاب این رشته چنین اطلاعاتی را کسب نکرده اید؟با پاسخ منفی از جانب آنها مواجه میشدم و حتی واژگانی نظیر من "اتفاقی"و یا "اجباری"این رشته را انتخاب نمودم به کار بردند که البته برای من واژگانی کاملا آشنا بود.
پس تاکنون ما با دو چالش مواجهیم:یکی عدم علاقه مندی و دیگری عدم شناخت
از آنجا که می توان گفت علاقه ممکن است در اثر شناخت ایجاد گردد لذا در ادامه سعی دارم بصورت مختصر به بررسی جایگاه دو بخش کشاورزی و آب پرداخته تا اهمیت رشته تا حدودی مشخص شود و در انتها طی یک دسته بندی بخشی از چالش های پیش روی را نام برده و انشالله در شمارگان بعدی به شرح و بسط هر کدام از آنها خواهم پرداخت.
اهمیت بخش کشاورزی
کشاورزی در ایران باستان همواره از جمله وظایف مهم اجتماعی بوده است. اهمیت کشاورزی در ایران و بالا رفتن میزان کشت و تاثیر آن در زندگی مردم به گونه ای بود که دیگران ایرانیان را همواره می ستودند.پادشاهان هخامنشی در بهره برداری از منابع طبیعی و اب و خاک و توسعه بازرگانی و کشاورزی که حیات اقتصادی کشور را تضمین می کرد دلبستگی فراوان داشتندو همواره کشاورز و کشاورزان را می ستودند.
آمده است که کوروش بزرگ با تنی چند از دهقانان و روستاییان بر خوان نشست و چنین گفت:"من همتای شمایم. مازاد و توشه زندگی را ازشماوام داریم.پایداری دولت از دسترنج شماست."
سقراط خطاب به پادشاهان یونان چنین می گوید:"آیا باعث شرمساری نیست که از پادشاهان پارس تقلید نمی کنیم ؟!!آنها دریافته اند که فن کشتکاری زیباترین هنر است."
گزنفون در این باره می گوید: "شاه ایران در پاره ای از ایام به بخشهایی از کشور خود سفر می کند اوضاع را می بیند و به پاره ای از سرزمینها کسانی را می فرستد. اگر دریابد که در استانی زمینهای آباد و درختان سودمند فراوان است به آن استاندار پاداش می دهد . مقامهای ممتاز می بخشد و شهری را به استان او می افزاید . و هر گاه روشن شود که استانی کم جمعیت و بایر مانده است و بداند که این ویرانی از سخت گیری یا کوتاهی استاندار است و از سستی او سرچشمه گرفته است او را بی درنگ عوض می کند و هر گاه شاه می خواهد پاداشی بدهد نخست به کسانی که در جنگ دلیری کرده اند یا در کشاورزی و ابادانی کشور کوشیده اند میدهد."(گزنفون. کتاب اقتصاد.فصل4)
"میزان دلبستگی و مهر پادشاهان هخامنشی به پیشرفت کشاورزی و فر اورده های ایرانی چنان بود که در دربار ایران دستور داده شده بود که هیچگونه فراوردهای کشاورزی و منسوجات خارجی نباید روی میز پادشاه باشد.شاهان ایران به نام میهن دوستی خوراک بیگانه نمی خوردند و گفته اند هنگامی که خدمتکار خشایار شاه انجیر اتن رابر سر سفره گزارده بود پادشاه دستور داد تا دیگر این کار تکرار نشود."(اخلاق ایرانیان باستان)
اموزشهای دینی و اخلاقی زرتشت آبادانی و کشتکاری را از کارهای نیک و نمادهای خدایی می داند و سراسر اوستا درباره آباد کردن زمین آبیاری درختکاری گله داری و پرورش جانوران و گیاهان سودمند چه دارویی و چه غذایی دستوراتی دیده میشود.
با توجه به مطالبی که بیان شد میتوان فهمید کشاورزی در ایران از مقدس ترین کارها بوده است.
بخش کشاورزی در ایران از گذشته تاکنون همواره با فراز و نشیب های زیادی همراه بوده است که در اینجا مجال پرداختن به این موضوع نیست اما اگر بخواهیم به کشاورزی ایران بعد از انقلاب اسلامی نگاهی بیاندازیم میتوان گفت که در اندیشه حضرت امام (رضوان ا...علیه) و مقام معظم رهبری(حفظه ا...) بخش کشاورزی از اهمیت ویژه ای در اقتصاد کشور برخوردار است.موضوع کشاورزی قسمت ثابت سخنرانی های امام (ره) قبل و بعد از انقلاب است و کمتر سخنرانی را می توان یافت که موضوع جلسه مباحث اقتصادی باشد و ایشان به امر کشاورزی اشاره ای نکرده باشند.حتی ایشان در جلساتی که با صنعتگران دارند به موضوع کشاورزی اشاره کرده و تحقق اهداف این بخش را نسبت به صنعت سریع الوصول تر می دانند.ایشان همچنین در تدوین سیاست های کلی نظام در دوران بازسازی کشور می فرمایند:
"... ﺗﻮﺟـﻪ ﺑـﻪ ﺑـﺎزﺳـــﺎزی ﻣﺮاﮐﺰ ﺻـــﻨﻌﺘﯽ ﻧﺒـﺎﯾﺪ ﮐﻮﭼــﮏﺗﺮﯾﻦ ﺧﻠﻠﯽ ﺑﺮ ﺿـــﺮورت رﺳـــﯿــﺪن ﺑــﻪ اﻣﺮ ﺧﻮدﮐﻔﺎﯾﯽ ﮐﺸﺎورزی وارد آورد، ﺑﻠﮑﻪ اوﻟﻮﯾﺖ و ﺗﻘﺪم اﯾﻦ اﻣﺮ ﺑﺎﯾﺪ ﻣﺤﻔﻮظ ﺑﻤﺎﻧﺪ و ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﻦ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺧﻮد را ﻣﮑﻠﻒ ﺑﻪ اﺟﺮای آن ﺳﺎزﻧﺪ... ﻣﻄﻤﺌﻨﺎً ﺧﻮدﮐﻔﺎﯾﯽ در ﮐﺸـﺎورزی ﻣﻘﺪ ﻣﻪاﯾﺴﺖ ﺑﺮای اﺳﺘﻘﻼل و ﺧﻮدﮐﻔﺎﯾﯽ در زﻣﯿﻨﻪﻫﺎی دﯾﮕﺮ... "
در ادﺑﯿـﺎت رﻫﺒﺮ ﻓﻘﯿـﺪ اﻧﻘﻼب ﻋﺒـﺎراﺗﯽ ﺑﻪ ﭼﺸـــﻢ ﻣﯽآﯾﺪ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮐﺪام دﻟﯿﻠﯽ اﺳــﺖ ﺑﺮ اﯾﻦ ادﻋﺎ ﮐﻪ اﯾﺸــﺎن ﻻزﻣﻪی ﺻــﻌﻮد ﺑﻪ ﻗﻠﻞ ﭘﯿﺸــﺮﻓﺖ ﮐﺸــﻮر را در ﮔﺮوی ﺗﺤﻮل ﺑﺨﺶ ﮐﺸـــﺎورزی ﻣﯽداﻧﻨـﺪ. ﮐـﺎﻓﯽ اﺳـــﺖ ﮐﻪ ﺟﺴــﺘﺠﻮﯾﯽ در ﺑﯿﺎﻧﺎت اﯾﺸــﺎن ﭘﺲ از ﭘﯿﺮوزی اﻧﻘﻼب اﻧﺠﺎم داد ﺗﺎ ﺑﺎ ﻋﺒﺎراﺗﯽ ﻣﻮاﺟﻪ ﺷــﺪ ﮐﻪ ﻣﺆﯾﺪ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ اﺳــﺖ. ﺑﺮای ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﻋﺒﺎرات زﯾﺮ اﺷــﺎره ﮐﺮد: »ﮐﺸـﺎورزی رأس اﻣﻮر و اﺳـﺎس اﻗﺘﺼﺎد ﮐﺸﻮر ؛ ﻫﻤﻪ ﺟﻮر واﺑﺴــﺘﮕﯽﻫﺎ ﺑﻪ دﻧﺒﺎل واﺑﺴــﺘﮕﯽ اﻗﺘﺼــﺎدی (ﻣﻮاد ﻏﺬاﯾﯽ)ﻣﯽآﯾﺪ ؛ ﺧﺪﻣﺖ ﺑﻪ ﮐﺸـــﺎورزی ﺑﺰرگﺗﺮﯾﻦ ﺧﺪﻣﺖ ﺑﻪ اﺳـﻼم ؛ ﺳﺴﺘﯽ در اﻣﺮ ﮐﺸﺎورزی ﺑﺮﺧﻼف ﻣﺴــﯿﺮ اﺳــﻼم ؛ ﭘﯿﺶ ﺷــﺮط آﺑﺎداﻧﯽ ﮐﺸــﻮر، روﻧﻖ ﮐﺸﺎورزی ؛ ﺧﻮدﮐﻔﺎﯾﯽ در ارزاق ﻣﻤﻠﮑﺖ ﺗﮑﻠﯿﻒ ﺷـﺮﻋﯽ و ﻣﻠﯽ اﺳﺖ ﻧﻪ ﯾﮏ اﻣﺮ ﻋﺎدی ؛ اﻣﺮ ﮐﺸﺎورزی در ﮐﺸـــﻮر ﻣـﺎ، از اﻫﻢ اﻣﻮر و ﻫﺪاﯾﺖ و اﺟﺮای آن ﺑﻪ وﺟﻪ ﺻـﺤﯿﺢ، اﺳـﺎس اﻗﺘﺼﺎد ﮐﺸﻮر ؛ ﮐﺸﺎورزی ﺑﺎﯾﺪ راه ﺑﯿﻔﺘﺪ ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ اﯾﻦ ﻣﻤﻠﮑﺖ آﺑﺎد ﺑﺸﻮد«
ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑـﻪ وﺿـــﻮح ﻣﯽ ﺗﻮان ﻧﻘﺶ ﭘﺮرﻧﮓ ﺑﺨﺶ ﮐﺸﺎورزی را در اﻧﺪﯾﺸﻪی اﻗﺘﺼﺎدی رﻫﺒﺮ ﻣﻌﻈﻢ اﻧﻘﻼب ﻣـﺪﻇﻠﻪ( ﮐﻪ ﺗﺎ ﺑﻪ اﻣﺮوز در ﻗﻮل و ﻓﻌﻞ، راه اﻧﻘﻼب را راه اﻣـﺎم داﻧﺴـــﺘـﻪ اﻧـﺪ رﺻـــﺪ ﮐﺮد. اﯾﺸـــﺎن در اﻏﻠﺐ ﺳــﯿﺎﺳــﺖﻫﺎی اﺑﻼﻏﯽ و ﺳــﻔﺮﻫﺎی اﺳــﺘﺎﻧﯽ ﺧﻮد ﻣﺤﻮر ﺗﻮﺳﻌﻪی ﻣﻨﻄﻘﻪای ﻧﻮاﺣﯽِ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﮐﺸﻮر را ﮐﺸﺎورزی برﺷـــﻤﺮده و ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ راه ﺣـﻞ ﺑﺮون رﻓﺖ از ﻣﻌﻀـــﻞ اﺷــﺘﻐﺎل ﺟﻮاﻧﺎن اﯾﻦ ﻣﻨﺎﻃﻖ را روﻧﻖ ﮐﺸــﺎورزی آﻧﺠﺎ و ﮔﺴـﺘﺮش ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﮔﺬاری در اﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﺑﯿﺎن ﻓﺮﻣﻮده اﻧﺪ.
» ... ﺑﺨﺶ ﮐﺸـــﺎورزی در ﻧﻈـﺎم ﻣﺎ، واﻗﻌﺎً ﯾﮑﯽ از ﺑﺨﺶﻫـﺎی ﺑﺴـــﯿـﺎر ﺑﺎ اوﻟﻮﯾﺖ اﺳـــﺖ. ﻫﻨﻮز ﻫﻢ ﻣﻦ ﻧﻤﯽداﻧﻢ ﮐﻪ آﯾﺎ اوﻟﻮﯾﺖ ﻻزم ﺑﻪ اﯾﻦ ﺑﺨﺶ داده ﻣﯽﺷﻮد، و آن ﮐـﺎری ﮐـﻪ ﺑـﺎﯾـﺪ در اﯾﻦ ﺑﺨﺶ اﻧﺠـﺎم ﺑﮕﯿﺮد، آﯾﺎ ﺑﻪﺻــﻮرت ﮐﺎﻣﻞ و ﺻــﺪدرﺻــﺪ اﻧﺠﺎم ﻣﯽ ﮔﯿﺮد، ﯾﺎ ﻧﻪ. ﺑﻪﻫﺮﺣﺎل، اﯾﻦ ﮐﺎر ﺑﺎﯾﺪ اﻧﺠﺎم ﺑﮕﯿﺮد. ﻓﺮﺿـﺎً ﺷﺶ ﻣﺎه ﯾﺎ ﯾﮏ ﺳـﺎل زﻣﺎن ﺑﮕﺬارﯾﻢ، ﺑﺮای اﯾﻦ ﮐﻪ ﻫﻤﻪی دﺳﺘﮕﺎهﻫﺎ ﺗﺤﺖاﻟﺸﻌﺎع ﮐﺸﺎورزی ﻗﺮار ﺑﮕﯿﺮﻧﺪ،ﺻﻨﻌﺖ در ﺧﺪﻣﺖ کشاورزی باشد."
در ادﺑﯿـﺎت اﯾﺸـــﺎن ﺑﺮای ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺳـــﺎﺧﺘﻦ ﻣﺮدم و ﻣﺴـــﺌﻮﻟﯿﻦ ﺑﻪ ﺑﺨﺶ ﮐﺸـــﺎورزی ﻋﺒﺎراﺗﯽ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺄﻣﻞ را ﻣﯽﺗﻮان ﯾـﺎﻓـﺖ ﮐﻪ ﺑﺪﯾﻦ ﻗﺮار اﺳـــﺖ:
"ﺣﯿﺎت ﻃﯿﺒﻪ و ﺗﻤﺪن ﺟﺪﯾﺪ، در ﮔﺮو اﺳـــﺘﻔﺎده از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻮﺟﻮد و اوج ﮔﯿﺮی ﮐﺸـــﺎورزی؛ اﺻـــﻠﯽﺗﺮﯾﻦ ﭘـﺎﯾﻪ ی ﺧﻮدﮐﻔﺎﯾﯽ ﮐﺸـــﻮر، ﺗـﺄﻣﯿﻦ ﻣﻮاد ﻏـﺬاﯾﯽ ،ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﮐﺸـــﺎورزی ﻣﺴــﺌﻮﻟﯿﺖ ﻗﻮای ﺳــﻪﮔﺎﻧﻪ، ﻣﺴــﺌﻮﻻن ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن و آﺣﺎد ﻣﻠـﺖ ؛ آﺑﺮوی اﺳـــﻼم و ﮐﺸـــﻮر در ﮔﺮو آﺑـﺎداﻧﯽ و ﻻزﻣﻪاش ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﮐﺸـــﺎورزی؛ ﺳـــﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬاریﻫﺎی ﮐﺸــﺎورزی راهﺣﻞ ﺑﺴــﯿﺎر ﻣﻬﻢ در اﻣﺮ اﺷــﺘﻐﺎل زاﯾﯽ و ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﺑﺰﻫﮑﺎری؛ در زﻣﯿﻨﻪ اﻗﺘﺼــﺎدی، ﻋﻤﺪه ﺗﻼش را ﺑﺎﯾﺪ روی ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺑﺮد، اﺳــﺎس ﻣﺴــﺄﻟﻪ، ﺗﻮﻟﯿﺪ اﺳــﺖ؛ﻣﺴـﺌﻠﻪ ﺑﺴﯿﺎر ﻣﻬﻢ اﻗﺘﺼﺎدی ﮐﺸﻮر، ﺧﻮدﮐﻔﺎﯾﯽ در ﻣﻮاد اﺳـﺎﺳـﯽ ﮐﺸﺎورزی ؛ ﺻﺎدرات ﻣﺤﺼﻮﻻت ﮐﺸﺎورزی ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻦ اﻗﺘﺼﺎدﻧﻔﺘﯽ"
ﻧﻈﺮﯾـﻪ ﭘﺮدازاﻧﯽ ﻣـﺎﻧﻨـﺪ ﻣﻠﺮ و ﺟﺎن اﺳﺘﻮن ﻧﻘﺶ ﮐﺸﺎورزی را در رﺷﺪ و ﺗﻮﺳﻌﻪ اﻗﺘﺼﺎدی ﺑـﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﯿﺮوی ﻣﺤﺮﮐـﻪ ﺗـﺄﺛﯿﺮﮔـﺬار ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار داده اﻧـﺪ ﺑﻪ ﻃﻮری ﮐﻪ ﻣﻠﺮ ﺑﺮای ﺑﺨﺶ ﮐﺸـــﺎورزی ﭘﻨﺞ وﯾﮋﮔﯽ ﻣﻬﻢ ﺗﻮﺳﻌﻪ اﻗﺘﺼﺎدی را ﺑﺮ ﻣﯽﺷﻤﺮد ﮐﻪ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از: ﻋﺮﺿـﻪ ﻏﺬا ﺑﺮای ﻣﺼﺮف داﺧﻠﯽ، ﻋﺮﺿﻪ ﻧﯿﺮوی ﮐﺎر ﺑﺮای ﺑﺨﺶﻫﺎی ﺻــﻨﻌﺖ، اﻓﺰاﯾﺶ ﺣﺠﻢ ﭘﺲاﻧﺪاز ﺑﺮای ﺳــﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬاری، ﺻــﺎدرات ﻣﺤﺼــﻮﻻت ﮐﺸــﺎورزی ﻋــﺎﯾــﺪات ارزی و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻋﺮﺿـــﻪ ﻣﻮاد اوﻟﯿــﻪ ﺑﺮای واﺣﺪﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﯽ. ﺑـﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺑﺨﺶ ﮐﺸـــﺎورزی ﺑﺮای ﺟﻮاﻣﻊ در ﺣﺎل ﺗﻮﺳــﻌﻪ ﺟﻨﺒﻪ ﭘﯿﺸــﮕﺎﻣﯽ داﺷــﺘﻪ و ﺑﺮای ﮔﺬر ﺑﻪ ﺗﻮﺳـﻌﻪ ﺻـﻨﻌﺘﯽ، رﺷـﺪ و ﺗﻮﺳـﻌﻪ ﺑﺨﺶ ﮐﺸﺎورزی ﺑﻪ ﺳـﺒﺐ ﺗﻌﺎﻣﻞ آن ﺑﺎ ﺳﺎﯾﺮ ﺑﺨﺶﻫﺎی ﭘﺮﺗﺤﺮک اﻗﺘﺼﺎد از ﮐﺎراﯾﯽ و ﺿﺮورت ﺧﺎص ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ.
جایگاه آب در بخش کشاورزی
آب از دﯾﺮ ﺑﺎز ﻣﻬﻢ ﺗﺮﯾﻦ ﻋﺎﻣﻞ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺑﻪ ﺧﺼﻮص ﺗﻮﺳﻌﻪ ﮐﺸﺎورزی در ﺟﻬﺎن ﺑﻮده اﺳﺖ. اﻧﺴﺎن ها در دوران اوﻟﯿﻪ زﻧﺪﮔﯽ، ﻧﺰدﯾﮏ رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎ و ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺗﺠﻤﻊ ﻣﯽ ﮐﺮدﻧﺪ و آب ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻫﺎی ﮐﺸﺎورزی، ﮐﻪ ﻣﯽ ﺗﻮان آن را ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ دﺧﺎﻟﺖ ﺑﺸﺮ در ﻃﺒﯿﻌﺖ داﻧﺴﺖ، از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎ و ﭼﺸﻤﻪ ﻫﺎ ﺗﺄﻣﯿﻦ ﻣﯽ ﺷﺪ . ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﻮﺟﻮد در ﮐﺮه زﻣﯿﻦ زﯾﺎد اﺳﺖ، اﻣﺎ 97 درﺻﺪ اﯾﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺷﻮر ﺑﻮده و ﻣﻘﺪار ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺤﺪودی از آن ﻫﺎ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ از ﺳﻮی اﻧﺴﺎن ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﯽ ﮔﯿﺮد. اﻓﺰون ﺑﺮ آن کمی ﺑﯿﺶ از 1/76 درﺻﺪ از آب ﻫﺎی ﮐﺮه زﻣﯿﻦ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺑﻠﻮرﻫﺎ ﯾﺎ رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﯾﺨﯽ از دﺳﺘرس ﺧﺎرج ﺷﺪه و آﻧﭽﻪ ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪه در ﻋﻤﻖ زﻣﯿﻦ ذﺧﯿﺮه ﺷﺪه است. آب ﯾﮏ ﻓﺎﮐﺘﻮر ﺿﺮوری درکشاورزی اﺳﺖ و ﻧﻘﺸﯽ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺳﺎز در رﺷﺪ اﻗﺘﺼﺎد و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺑﺎزی ﻣﯽ ﮐﻨﺪ.کمیاﺑﯽ آب ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﺑﺤﺮان رو ﺑﻪ اﻓﺰاﯾﺶ در اﮐﺜﺮ ﮐﺸﻮرﻫﺎی در ﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺑﺎﻋﺚ شده ﺗﺎ ﻣﺼﺮف ﻋﻘﻼﯾﯽ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﯽ و ﺳﯿﺎﺳﺖ ﻫﺎی ﻣﻨﺎﺳﺐ آﺑﯿﺎری ﺑﺮای ﺗﺸﻮﯾﻖ ﺑﻪ ﺣﻔﻆ و ﻧﮕﻬﺪاری آب اﺗﺨﺎذ ﺷﻮد . ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ روز اﻓﺰون ﺟﻤﻌﯿﺖ و ﻣﺤﺪود ﺑﻮدن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﺮای اداﻣﻪ ﺣﯿﺎت ﺑﺮ روی ﮐﺮه زﻣﯿﻦ ﺑﺤﺚ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ و ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮی ﺑﻬﯿﻨﻪ در اﯾﻦ ﻣﻮرد ﯾﮑﯽ از ﻣﻬﻢ ﺗﺮﯾﻦ ﻣﺸﻐﻠﻪ ﻫﺎی ﻓﮑﺮی اﻧﺴﺎن اﻣﺮوزاﺳﺖ. ﺑﺪون شک ﺗﺄﻣﯿﻦ آب ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز ﺑﺮای آﺑﯿﺎری ﮔﯿﺎﻫﺎن ﻣﺤﻮر ﻋﻤﺪه ﺑﺴﯿﺎری از ﭼﺎﻟﺶ ﻫﺎی ﭘﯿش روی ﺑﺸﺮ اﺳﺖ ﭼﺮا ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از ﻋﻤﺪه ﺗﺮﯾﻦ ﻣﺼﺮف ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﯽ در ﺳﻄﺢ ﺟﻬﺎن ﺑﺨﺶ کشا ورزی اﺳﺖ. ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﮐﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻫﺎی ﮐﺸﺎورزی ﺣﺪود 70 درﺻﺪ آب ﻣﺼﺮﻓﯽ در ﺳﻄﺢ ﺟﻬﺎن را ﺑﻪ ﺧﻮد اﺧﺘﺼﺎص داده اﺳﺖ، ﻓﻌﺎﻻن اﯾﻦ ﺑﺨﺶ اﻗﺘﺼﺎدی ﺑﺎﯾﺪ ﺳﺎزوﮐﺎرﻫﺎی ﻻزم ﺑﺮای ﺗﻌﺪﯾﻞ و ﺑﻬﯿﻨﻪ ﻧﻤﻮدن ﻣﺼﺮف آب را ﺳﺮﻟﻮﺣﻪ ﺗﺼﻤﯿﻤﺎت ﺧﻮد ﻗﺮار دﻫﻨﺪ.ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻦ ﮐﺸﻮر اﯾﺮان در اﻗﻠﯿﻢ ﺧﺸﮏ و ﻧﯿﻤﻪ ﺧﺸﮏ از ﯾﮏ ﻃﺮ ف و اﻓﺰاﯾﺶ ﺟﻤﻌﯿﺖ و ﺑﺎﻟﻄﺒﻊ آن اﻓﺰاﯾﺶ ﺗﻘﺎﺿﺎ ﺑﺮای آب در ﺑﺨﺶ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ از ﺳﻮی دﯾﮕﺮ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﻓﺰوﻧﯽ ﺗﻘﺎﺿﺎ ﺑﺮ ﻋﺮﺿﻪ ﮔﺮدﯾﺪه و ﻣﺸﮑﻼﺗﯽ را ﺑﺮای ﺗﺄﻣﯿﻦ ﺗﻘﺎﺿﺎی رو ﺑﻪ رﺷﺪ آب ﻓﺮاﻫﻢ آورده اﺳﺖ. ﺑﺨﺶ ﮐﺸﺎورزی در اﻗﺘﺼﺎد اﯾﺮان ﻧﻘﺸﯽ ﺣﯿﺎﺗﯽ را ﺑﺮ ﻋﻬﺪه دارد، زﯾﺮا ﺣﺪود 11 درﺻﺪ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻧﺎﺧﺎﻟﺺ ﻣﻠﯽ، 23 درﺻﺪ اﺷﺘﻐﺎل و ﺗﺄﻣﯿﻦ ﻏﺬای ﺑﯿﺶ از 80 درﺻﺪ جاﻣﻌﻪ را ﭘﻮﺷﺶ ﻣﯽ دﻫﺪ. از ﻃﺮﻓﯽ، آب ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺤﺪود ﺗﺮﯾﻦ ﻋﺎﻣﻞ ﺗﻮﻟﯿﺪ، در ﺗﻮﻟﯿﺪات اﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺑﺴﺰاﯾﯽ دارد. ﻓﺎﺋﻮ در ﮔﺰارش ﺧﻮد اﺻﻮﻟﯽ را ﺑﺮای دﺳﺖ ﯾﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﮐﺸﺎورزی و ﮐﺸﺎورزی ﭘﺎﯾﺪار ذﮐﺮ می ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ ا ز: ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ آب، ارزﺷﮕﺬاری آب و ﮐﯿﻔﯿﺖ آب (ﺟﻠﻮﮔﯿﺮی از آﻟﻮدﮔﯽ آب).ﺑﺎﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﮔﺰارش ﻓﺎﺋﻮ ﺑﺮای دﺳﺖ ﯾﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﮐﺸﺎورزی و رﺳﯿﺪن ﺑﻪ ﯾﮏ ﮐﺸﺎورزی ﭘﺎﯾﺪار ﻧﺎﮔﺰﯾﺮ از ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب در ﺑﺨﺶ ﮐﺸﺎورزی ﻫﺴﺘﯿﻢ و اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻮع اﻫﻤﯿﺖ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب در ﺗﻮﺳﻌﻪ کشاورزی و راﺑﻄﻪ ﻋﻤﯿﻖ اﯾﻦ دو ﻣﻘﻮﻟﻪ را ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻧﻤﺎﯾﺎن ﻣﯽ ﺳﺎزد.
چالشهای پیش رو
الف)رشته علوم و مهندسی آب
 عدم پویایی اساتید به عنوان مشوقین اصلی دانشجویان
 کاربردی نبودن و هدفمند نبودن پایان نامه های دانشجویی و بی تفاوتی اساتید
 عدم وجود ارتباطی پویا بین دانشگاه و صنعت آب کشور
 وجود نگاه ابزاری نسبت به دانشجویان
 مشخص نبودن آینده شغلی
 موازی کاری سازمان نظام مهندسی کشاورزی در ارائه مدرک طراحی سیستم های آبیاری تحت فشار
 شباهت برخی گرایشات این رشته با گرایشات رشته عمران که عملا زمینه جذب را برای فارغ التحصیلان رشته مهندسی آب سخت نموده است.
 برگزاری همایشات و کنگره های پرهزینه اما بدون نتیجه مطلوب(همایش بازی)

ب)بخش آب کشاورزی
 عدم وجود درک صحیح در مسئولین نسبت به مصرف آب در بخش کشاورزی
 مشخص نبودن متولی آب در کشور و وجود تنش بین وزارت نیرو و وزارت جهاد کشاورزی
 عدم وجود قوانین و سازوکار مناسب جهت برخورد با متخلفین
 وجود تفکر سازه ای به جای تفکر مدیریتی که باعث ایجاد سدهای بی شمار اما خالی از ظرفیت در کشور شده است.(سد سازی های انبوه)
 عدم توجه به آمایش سرزمین و الگوی کشت مناسب محصولات کشاورزی
 قیمت گذاری نامناسب آب
 عدم توجه به مهار رواناب های مرزی
 عدم توجه به طرح های آبخیزداری
 وجود دست های پنهان و زد و بندهای سیاسی
 سیاست های نادرست انتقال آب بین حوزه ای
 و ......

بدون شک مراد از بیان این چالش ها این نیست که دانشجویان عزیز نسبت به انتخاب این رشته ناامید گردند بلکه هدف این است که از همین ابتدا با این مسائل آشنا گردیده و بدانند که برای حل چه گره هایی باید تلاش نمایند و کمر بندهای همت خود را محکم بسته و آماده ایجاد تغییر در وضعیت نامطلوب موجود شوند و گامی موثر در راستای پیشرفت و اعتلای میهن عزیزمان ایران اسلامی بردارند.

شناسنامه نشریه