تاملی بر معضل کودک آزاری

چکیده : کودکان از آسیب پذیرترین گروه های جامعه هستند و خطر تعرض افراد گوناگون در خانواده یا اجتماع، همواره آنها را تهدید می کند. یکی از خطرات بالقوه در مورد کودکان، کودک آزاری است.
نیلوفر عابدی – حقوق ۹۴

کودکان از آسیب پذیرترین گروه های جامعه هستند و خطر تعرض افراد گوناگون در خانواده یا اجتماع، همواره آنها را تهدید می کند. یکی از خطرات بالقوه در مورد کودکان، کودک آزاری است. مطالعات به عمل آمده نمایانگر آن است که بخش قابل توجهی از موارد کودک آزاری توسط کسانی اتفاق می افتد که سالها پیش خود، قربانی کودک آزاری توسط والدین یا سایر بزرگترها بوده اند. کودک آزاری نه تنها امروز و دیروز کودکان را نشانه می رود، بلکه از آنها بزرگسالانی ضعیف النفس، تحقیر شده و با عزت نفس پایین می سازد که یا در خود فرو می روند و منزوی گونه می شوند و یا از جامعه انتقام می گیرند.
مفهوم و تعریف کودک آزاری:
درباره کودک آزاری تعاریف متعددی شده است. این تنوع و تعاریف متضاد سبب شده تا مقایسه میزان بدرفتاری در بین کشورهای مختلف غیرممکن گردد. کودک آزاری شامل رفتارهایی است که توسط افراد دیگر خصوصا بزرگسالان نسبت به کودک انجام می گیرد که به سلامت جسمی و روانی کودکان آسیب می رساند. کودک آزاری شامل طیف وسیعی از رفتارهای آسیب رسان شامل: برآورده نکردن نیازهای اولیه کودک، غفلت از مراقبتهای بهداشتی، فقدان رشد کافی، تنبیه و بدرفتاری فیزیکی، سوء استفاده جنسی، سوء رفتار هیجانی و آزار روانی را در بر می گیرد.
طبق تعریف سازمان بهداشت جهانی، کودک آزاری عبارت است از: «آسیب یا تهدید سلامت جسم و روان و یا سعادت و رفاه و بهزیستی کودک به دست والدین یا افرادی که نسبت به او مسئول هستند»

انواع کودک آزاری
بدرفتاری با کودکان معمولا در چهار حوزه مورد بررسی قرار می گیرد:
1- کودک آزاری جسمی: به طور کلی کودک آزاری جسمی آسیبی است که مواردی چون ضربه زدن، داغ کردن، آسیب رساندن به سر، شکستگی، آسیبهای درونی، زخمی کردن یا هر شیوه دیگر از آسیب جسمانی را شامل می شود. تحقیقاتی که در فاصله سالهای 90 تا 92 انجام گرفته بیانگر این مطلب است که مرگ های ناشی از کودک آزاری جسمی 87 درصد در بین کودکان زیر پنج سال و 65 درصد در بین کودکان زیر یک سال بوده است. کبودی و شکستگی استخوان از شایعترین کودک آزاری هاست.

2-کودک آزاری عاطفی: در حالی که آزار جسمانی قابل رؤیت است، نوع دیگری از سوء استفاده از کودکان وجود دارد که زخمی عمیق و پایدار بر کودک می گذارد و آن کودک آزاری عاطفی است. بدرفتاری عاطفی، آسیبی اساسی و قابل توجه است که کارکردهای روانشناختی، رفتار و رشد کودک را به شدت تحت تاثیر قرار می دهد و طرد، محرومیت عاطفی، برخورد خشونت آمیز خانواده، انتقاد، تحقیر و انتظارات نامناسب از کودک، کودک آزاری عاطفی تلقی می شود.
آزار عاطفی عبارتست از: رفتارهایی که نسبت به کودک صورت می گیرد و منجر به ورود آسیب به سلامت و رشد جسمی و روانی، روحی و اخلاقی یا اجتماعی او می گردد. این رفتارها شامل: سرزنش، ترساندن، استهزاء کردن، انکار طفل، تحقیر، تهدید و فریادهای مکرر و زورگویی از رفتارهای خصمانه و تبعیض آمیز کودک آزاری عاطفی را دربر می گیرد.

3- کودک آزاری جنسی:.
به کار گیری و واداشتن کودک به در گیر شدن با هر گونه رفتار روشن جنسی یا نمایش رفتارهای جنسی ،تجاوز،فحشا و هرگونه بهره برداری جنسی از کودکان جهت کسب لذایذ و ارضای میل جنسی می باشد این نوع سواستفاده جنسی ظالمانه ترینتجربه نسانی است.

4- کودک آزاری مبتنی بر غفلت و بی مبالاتی : بی توجهی و کوتاهی در فراهم نمودن لوازم رشد کودک در کلیه حوزه های سلامتی (بهداشت)، آموزش رشد عاطفی، تغذیه، مسکن و شرایط زندگی امن در حیطه منابعی که در اختیار والدین قرار دارد و منجر به بروز آسیب به سلامتی یا رشد جسمی، روحی، روانی، اخلاقی یا اجتماعی کودک می گردد و همچنین قصور در نگهداری و مواظبت کامل و حمایت از کودکان در برابر آسیب ها تا جایی که امکان پذیر است، کودک آزاری مبتنی بر غفلت و بی مبالاتی محسوب می شود.
علل پیدایش پدیده کودک آزاری
پژوهش ها علل متفاوتی برای کودک آزاری جنسی بیان کرده اند:
علل خانوادگی: معمولا در خانواده هایی که والدین مهارت های اجتماعی پایین تری دارند، مهارت های فرزندپروری را به خوبی نمی دانند، تحصیلات مادر و پدر در حد پایین تری قرار دارد، سابقه بازداشت و یا سوءپیشینه کیفری در والدین وجود دارد، سابقه ای از بیماری های روانی در والدین دیده می شود. طلاق و جدایی بین والدین اتفاق افتاده است به نظر می رسد آسیب های جنسی بیشتری می شود.
علل فرهنگی: معمولا پژوهش ها نشان می دهد زندگی در گروه هایی که از نظر اجتماعی و اقتصادی در حد متوسط و پایین قرار دارند آسیب جنسی بیشتر می باشد.
علل روانی مربوط به کودک: ویژگی های خاص روانی برخی کودکان احتمال آزار نسبت به آنها را افزایش می دهد مثل کودکان غیرطبیعی، کودکان دشوار، کودکان طردشده.
کودکان غیرطبیعی: نارس بودن کودک هنگام تولد، ناهنجاری های مادرزادی، نقایص هیجانی و عاطفی، اختلال تکلم، نقص در بینایی و شنوایی، فلج، عقب ماندگی خیلی اوقات احتمال آسیب جنسی در کودکان افزایش می دهد.
کودکان دشوار: کودکانی که از نظر جسمی سالم بوده ولی والدین آنها را غیرطبیعی می دانند را کودکان دشوار می نامند. مثل کودکان بدخلق، کودکان بیش فعال، کودکانی که دچار بی اختیاری ادرار و مدفوع هستند. کودک تحریک پذیر، کودک سازش ناپذیر، پژوهش ها نشان داده این گروه از کودکان نیز بیشتر از سایرین در معرض آسیب های جنسی قرار دارند.
کودک طرد شده: کودکی که حاصل حاملگی ناخواسته، حاملگی پیش بینی نشده است یا با انتظارات والدین همسو نمی باشد، اصطلاحا کودک طردشده نامیده شده و احتمال آسیب جنسی در این کودکان نیز بیشتر از کودکان سالم می باشد.
علائم کودکی که مورد آزار قرار گرفته است:
در مورد علائم کودکانی که آسیب جنسی دیده اند دیدگاه های متفاوتی وجود دارد اما می توان علائم زیر را در کودکان مشاهده کرد (البته همه نشانه ها هم زمان مشاهده نمی شود بلکه فقط تعداد یا حتی گاهی فقط یک یا دو نشانه وجود دارد).
علائم:
• بدخلقی و گوشه گیری/ پرخاشگری
• اضطراب
• کودک کمتر بازی می کند یا اکنون کمتر می خندد
• اشکال در خوابیدن
• ناخن جویدن، انگشت مکیدن
• افت تحصیلی
• کابوس شبانه
• رفتارهای غیرعادی
• ترس از لمس
• خشم بی دلیل نسبت به والدین
• ترس هایی که تاکنون نبوده است
چگونه می توانیم از کودک آزاری پیشگیری کنیم؟
تقویت روحیه کمک گرفتن هنگام برخورد با مشکلات و آشنایی با مراکز حمایتی، مشاوره/
پیشگیری همیشه بهتر، آسانتر و سریع تر از درمان است. برای پیشگیری از کودک آزاری می توانیم از راهکارهای زیر استفاده کنیم:

1 -دقّت در ازدواج و تشکیل خانواده، خودداری از ازدواج های تحمیلی، ناشناخته، شتابزده و ازدواج در سنین پایین.
2 -توجّه به تنظیم خانواده و تعداد مناسب فرزندان.
3 -افزایش آگاهی خود در زمینه پرورش فرزندان و شیوه های مناسب رفتار با آنان.
4- پذیرش مسئولیت ها و انجام وظایف خود به عنوان پدر، مادر، معلّم، و… نسبت به کودکان.
5- آشنایی با حقوق و نیازهای اساسی کودکان.
6- توجّه به سلامت جسمی و روانی خود و کاهش فشارهای عصبی و مشکلات رفتاری خود که سبب کودک آزاری می شود.
نتیجه:
پدیده کودک آزاری هرچند از گذشته وجود داشته اما در عصر حاضر نمودبیشتری یافته است و به همین اندازه ضرورت توجه و مقابله با آن احساس میشود.
کودکی دوران رشد و شکل گیری شخصیت است. انواع کودک آزاری در این سالهای حساس و مهم به رشد و سلامت آنان آسیب های جدی می رساند. کودکان آزار دیده در همه جنبه های رشد مانند جسمی، ذهنیت روانی و اجتماعی با مشکلات و نارسایی های فراوانی روبرو خواهند شد.
بزرگترین مانع در در مرتفع کردن کودک آزاری نبودن آماری جامع از کودکان آزار دیده است این کودکان به دلیل پوستی شدن در جامعه و در عین حال رواج یافتن امکان تهیه اماررااز مسئولان می گیرند.در غیاب قانونی مدون و جامع و بی ابهام برای جلوگیری از کودک آزاری هرروز کودکان بیشاری مورد این نوع آزار قرار می گیرند.
منابع:
ابروشن- هوشنگ- کودک آزاری و راه های مقابله با آن . (پایان نامه ارشد)
اقابیگلویی.عباس.رسول زاده طباطبایی.کاظم و...کودک آزاری.انتشارات اونددانش.تهران.1380
-ابراهیمی، ابراهیم (1388)، بررسی کودک آزاری و عوامل موثر آن، پابان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه اصفهان، فصلنامه علمی – پژوهشی رفاه اجتماعی .
مقتدری .اعظم.ریماز .شهناز. کودک آزاری .انتشارات جیحون.تهران .1386
موسوی بجنوردی، سیدمحمد (1386). کودک آزاری. فصلنامه حقوق و علوم سیاسی، شماره 3. دانشگاه تربیت معلم تهران.
سایت دانشجو.www.daneshju.ir











شناسنامه نشریه