رابطه معلم و پرورش خلاقیت

کلمات کلیدی : خلاقیت
چکیده : تعلیم و تربیت یک فرآیند ضروری زندگی امروز بشر است. یکی از اهداف نظام تربیتی امروز پرورش انسان‌های خلاق است. انسان های خلاق در جهات مختلف می توانند در زندگی فردی و اجتماعی موفق باشند و مسائل پیش روی خود را به نحوی کارآمدتر حل کنند و زندگی بهتری داشته باشند. آموزش‌وپرورش وظیفه ی پرورش استعدادهای نهفته ی دانش‌آموزان را به عهده دارد. یکی از مباحث مهم تعلیم و تربیت و ویژگی های انسان، خلاقیت است. خلاقیت زیباترین و شگفت انگیزترین خصیصه ی انسان است. تفکر و اندیشه، مهم ترین موهبت الهی است که به انسان عطاشده است و در آموزه های دینی از جایگاه ویژه ای در تعلیم و تربیت برخوردار می‌باشد. یکی از پیچیده ترین و عالی ترین جلوه های اندیشه ی انسان، تفکر خلاق یا خلاقیت است که سال ها متخصصان علوم رفتاری توجه ویژه ای را به آن مبذول داشته‌اند. یکی از عواملی که در تعلیم و تربیت و به‌تبع آن در پرورش خلاقیت می‌تواند مؤثر باشد، معلم است.
تعلیم و تربیت یک فرآیند ضروری زندگی امروز بشر است. یکی از اهداف نظام تربیتی امروز پرورش انسان‌های خلاق است. انسان های خلاق در جهات مختلف می توانند در زندگی فردی و اجتماعی موفق باشند و مسائل پیش روی خود را به نحوی کارآمدتر حل کنند و زندگی بهتری داشته باشند. آموزش‌وپرورش وظیفه ی پرورش استعدادهای نهفته ی دانش‌آموزان را به عهده دارد. یکی از مباحث مهم تعلیم و تربیت و ویژگی های انسان، خلاقیت است. خلاقیت زیباترین و شگفت انگیزترین خصیصه ی انسان است. تفکر و اندیشه، مهم ترین موهبت الهی است که به انسان عطاشده است و در آموزه های دینی از جایگاه ویژه ای در تعلیم و تربیت برخوردار می‌باشد. یکی از پیچیده ترین و عالی ترین جلوه های اندیشه ی انسان، تفکر خلاق یا خلاقیت است که سال ها متخصصان علوم رفتاری توجه ویژه ای را به آن مبذول داشته‌اند. یکی از عواملی که در تعلیم و تربیت و به‌تبع آن در پرورش خلاقیت می‌تواند مؤثر باشد، معلم است.
خلاقیت زیباترین و شگفت انگیزترین خصیصه ی انسان است. غنا، پویایی و بقای هر فرهنگ و تمدنی به خلاقیت مردمان آن بستگی دارد و این واقعیت را تاریخ بارها به اثبات رسانده است.
در این راستا سقراط فیلسوف بزرگ یونانی جمله‌ای بسیار زیبا و ارزشی عنوان نموده‌اند که دقیقاً مصداق آن به‌نوعی می‌تواند کمک به این گفتار یعنی رابطه معلم و پرورش خلاقیت بکند: معلم نقش یک ماما را دارد و همان‌طور که ماما شاهد تولد نوزادی است معلم نیز می‌تواند شاهد تولد افکار در دانش آموزان باشد. لذا تا زمانی که معلمان باهنر خود منجر به تولید فکر نکند خلاقیتی هم اتفاق نخواهد افتاد. چون اعتقاد ما بر این اصل می‌باشد که خلاقیت محصول تفکر و نبوغ فکری دانش آموزان می‌باشد.
یکی از وظایف تعلیم و تربیت، توجه به پرورش خلاقیت دانش آموزان است. با استفاده از خلاقیت می‌توان گره ها را گشود و با ترکیب اطلاعات و تجارب گذشته به اطلاعات جدید و نو رسید. ویلیامز در مورد خلاقیت می نویسد: «خلاقیت مهارتی است که فرد می تواند اطلاعات پراکنده را به هم پیوند دهد، عوامل جدید اطلاعاتی را در شکل تازه ای ترکیب کند و تجارب گذشته را با اطلاعات جدید برای پاسخ‌های منحصربه‌فرد و غیرمتعارف مرتبط سازد.»

خلاقیت درواقع نوعی تفکر واگراست. شاید به‌جرئت بتوان گفت که جامع‌ترین تعریف خلاقیت توسط (گیلفورد) دانشمند آمریکایی عرضه‌شده است. او خلاقیت را با تفکر واگرا (دست یافتن به رهیافت‌های جدید برای مسائل) در مقابل تفکر همگرا (دست یافتن به پاسخ) مترادف دانسته است. افرادی که تفکر واگرا دارند در فکر و عمل خود با دیگران متفاوت اند و از عرف و عادت دور شده روش‌های خلاق و جدید را به کار می‌برند. برعکس کسانی که از این خصوصیت برخوردار نیستند، تفکر همگرا دارند و در فکر و عمل خود از عرف و عادت پیروی می‌کنند. پس تفکر واگرا یعنی دور شدن از یک نقطه ی مشترک که همان رسم و سنت و عرف اجتماع است و تفکر همگرا یعنی نزدیک شدن به آن نقطه.
مهم ترین عوامل مؤثر در خلاقیت عبارت اند از: ویژگی های فردی، توانایی عقلانی، ویژگی‌های محیط خانواده و جامعه و مدرسه و محتوای برنامه ی درسی. لذا با این توصیفات در آرمان‌های فکری دانش آموزان معلم نقش و جایگاه والایی دارد که به‌طور مؤثر می‌تواند ایفای نقش کند و در تقویت و بروز خلاقیت در همان سال‌های اولیه دانش‌آموز و هم‌زمان با شروع فرایند تعلیم و تربیت با استفاده از راهکارهای متفاوت و استفاده از محتواهای غیررسمی به پرورش خلاقیت در وجود دانش‌آموز بپردازد به‌عنوان‌مثال: با استفاده از بازی‌های مختلف و همچنین طراحی و ایجاد چالش‌های فکری که دانش آموزان را مجبور به فکر کردن و حل مسئله کند و موجبات پرورش خلاقیت دانش‌آموز شود. نتیجه گرفته می‌شود با توجه به ابعاد مختلف خلاقیت و تأثیر آن در زندگی افراد و همچنین نمود آن در زندگی واقعی و جامعه ما معلمان به‌عنوان عناصر مهم و تأثیرگذار عرصه تعلیم و تربیت به این مهم بیشتر بپردازیم و بستر بروز و پیشرفت خلاقیت را در فضای کلاس فراهم کنیم تا بتوانیم ادامه آن را در فضای جامعه به‌عنوان یک شهروند شاهد باشیم.

شناسنامه نشریه