مدیریت کلاس درس

کلمات کلیدی : مدیریت کلاس
چکیده : مدیریت کلاس درس را می‌توان مسئله‌ای در نظر گرفت که معلم درصدد حل عالمانه آن است. مسئله مدیریت می‌تواند برطرف کردن محدودیت‌ها و موانع برای تحقق اهداف یا رسیدن از وضعیت موجود به یک موقعیت مطلوب تعریف شود، بنابراین معلم برای رسیدن به اهداف آموزشی و تربیتی باید تدابیری را بیندیشد و به کار گیرد تا فرآیند یاددهی –یادگیری در محیطی جذاب و سازمان‌یافته صورت گرفته و رشد همه‌جانبه دانش آموزان تسهیل گردد.
مدیریت کلاس درس را می‌توان مسئله‌ای در نظر گرفت که معلم درصدد حل عالمانه آن است. مسئله مدیریت می‌تواند برطرف کردن محدودیت‌ها و موانع برای تحقق اهداف یا رسیدن از وضعیت موجود به یک موقعیت مطلوب تعریف شود، بنابراین معلم برای رسیدن به اهداف آموزشی و تربیتی باید تدابیری را بیندیشد و به کار گیرد تا فرآیند یاددهی –یادگیری در محیطی جذاب و سازمان‌یافته صورت گرفته و رشد همه‌جانبه دانش آموزان تسهیل گردد.

این تدابیر همان کارکردهای مدیریت یعنی برنامه‌ریزی، سازماندهی، رهبری، نظارت، کنترل و ارزشیابی است که معلم آن را به طرز خاصی به کار می‌گیرد تا بتواند کلاس را مدیریت کند (آقا حسینی،1385).

آگاهی و تجهیز معلمان به تکنیک‌های مدیریت کلاس درس علاوه بر آنکه انگیزش معلم برای ایجاد جو یادگیری اثربخش در کلاس درس را دوچندان خواهد کرد، از طرفی موجب برانگیختگی خود دانش آموزان نسبت به یادگیری خواهد شد و از تخصیص وقت معلمان به مسائل جانبی کلاس درس، کنترل کلاس و برخورد انضباطی جلوگیری کرده و وقت و انرژی معلم صرف ایجاد جو یادگیری مطلوب و مثبت خواهد شد (آقا حسینی،1385).

فلذا، لزوم پرداختن به چنین مسئله مهمی در قالب پژوهش و تحقیق ضروری بوده و ایجاب می‌کند به خاطر پرهیز از اتلاف هزینه‌های زیاد که صرف اجرای دوره‌ها برای بالا بردن کارایی معلمان و جذاب‌تر کردن محیط کلاس درس می‌شود، این مهم بیشتر موردتوجه و دقت نظر قرارگرفته که نتایج مثبت آن را در مدارس و کلاس‌های درس شاهد خواهیم بود.

کلاس درس خط مقدم جبهه تعلیم و تربیت است که مسؤولیت اداره آن و تحقق اهداف آموزشی و درسی به عهده معلم است؛ بنابراین معلمان در نقش مدیر کلاس ایفای نقش می‌کنند. توجه به معلمان با این رویکرد، دیدگاهی جدید ولی نسبتاً توسعه‌یافته است. در این دیدگاه، معلمان مدیرانی هستند که برای حفظ نظم و کنترل کلاس درس و فعالیت‌های آموزشی، کارکردهای مدیریتی را به کار می‌گیرند. باوجوداین، دارا بودن مهارت‌های مدیریتی، یکی از توانائی‌های ضروری شغل معلمی است که کمتر به آن توجه شده است (برلینر،1988).

امروزه روش‌های نوین در تدریس برمبنای نظریه‌ها و پژوهش‌های تربیتی ارائه‌شده است تا به کمک آن‌ها معلم بتواند این فرایند را هرچه بهتر به‌سوی کسب اهداف آموزشی سوق دهد، اما موفقیت و کارایی این روش‌ها مستلزم فراهم بودن شرایط مناسب کلاسی است، یعنی فراهم بودن حد مطلوبی از آرامش، پذیرش و همراهی دانش آموزان با معلم (جرمین،2002).

طبق نظر اکثر معلمان اگر مشکلات رفتاری در کلاس به‌طور فراوان رخ دهد، برقراری ارتباط در جریان تدریس مختل می‌شود و آنان قادر به آموزش و دانش آموزان نیز قادر به یادگیری نخواهند بود. مهم‌تر آن‌که حتی اگر معلمان از مهارت‌های تدریس به‌خوبی بهره‌مند باشند، بازهم از شروع بدرفتاری دانش آموزان در کلاس بیمناک‌اند (لویز،1997).

معلمان در کلاس‌های درس به‌عنوان یک مدیر، مسئول اداره کلاس درس و ایجاد شرایط لازم برای رشد همه‌جانبه دانش آموزان هستند. صاحب‌نظران تربیتی به مجموعه مهارت‌هایی که معلمان برای رسیدن به محیط آموزشی جذاب و سازنده و اثربخش به آن‌ها نیازمندند، مدیریت کلاس درس می‌گویند (اولیوا، 1379).

واژه «مدیریت کلاس» در اغلب تعاریف سنتی، هم‌معنا با واژه انضباط به‌کاررفته است. به‌عنوان‌مثال دویل (1986) مدیریت کلاس را «درمان بدرفتاری‌ها و اختلالاتی که در محیط آموزشی رخ می‌دهد» تعریف می‌کند. به عقیده وی، هدف مدیریت کلاس ایجاد و حفظ نظم اجتماعی به‌منظور آموزش و یادگیری بهتر است (زاکرمن،2000).

ولفگانگ وگیلکمن (1986) تعریفی جامع و دقیق از مدیریت کلاس درس ارائه داده‌اند، به گفته آن‌ها «مدیریت کلاس، یعنی کلیه تلاش‌های معلم برای سرپرستی فعالیت‌های کلاس که شامل تعاملات اجتماعی، رفتار دانش آموزان و یادگیری است». در این تعریف، چند جنبه اساسی برای مدیریت کلاس فرض شده است که یکی از آن‌ها انضباط یا مدیریت رفتار است، بنابراین مدیریت کلاس، شامل انضباط می‌شود، درحالی‌که محدود به آن نیست (مارتین وبالدوین،1996).

مدیریت کلاس درس مجموعه‌ای از تکنیک‌ها و مهارت‌هایی است که به معلمان امکان می‌دهد که دانش آموزان را به‌طور اثربخش‌تر کنترل نمایند تا محیطی مثبت برای یادگیری همه‌ی دانش آموزان فراهم گردد (ویلیامز و همکاران،2002). طبق گزارش‌های تحقیقاتی، بیش از 50 درصد زمان کلاس صرف حل مسائل انضباطی و اداره کلاس می‌شود (الیز، 2003)، به همین دلیل، به بیان لانگ ، فری و وین استین ، «مدیریت کلاس » برای خلق بهترین محیط ممکن به‌منظور یادگیری، اولویت نخست در مسؤولیت‌های معلم کلاس به شمار می‌آید (مارتین وشوهو ،2003).

نتایج و یافته‌های مؤسسه گالوپ از دهه 1970 تا 1999 نشان می‌دهد که مدیریت کلاس درس یکی از عمده‌ترین مسائل و مشکلات معلمان است (اولیوا، 1379). مطالعات گود و بروفی (1995) نشان داد که پیشرفت تحصیلی دانش آموزان در کلاس‌هایی که به‌خوبی مدیریت می‌شوند بیشتراست. در این کلاس‌ها دانش آموزان بیشتر فعالیت می‌کنند و فرایند یاددهی-یادگیری در سطح بالایی سازمان‌یافته است. مدیریت جامع کلاس، میزان اشتغال دانش آموزان در فعالیت‌های برنامه درسی را افزایش می‌دهد و از هدر رفتن زمان برای رفع مشکلات رفتاری جلوگیری می‌کند. به عقیده بروفی (1997)، یک نظام مدیریتی جامع می‌تواند کلاس‌های سازمان‌یافته ایجاد کند، یعنی جایی که یادگیری بهینه انجام می‌شود (جرمین،2002). همچنین وجود یک مجموعه قابل پیش‌بینی و آگاهانه از قوانین، دستورالعمل‌ها و برنامه‌های مشخص در کلاس، نیل به موفقیت را آسان می‌کند وزندگی و تلاش را در کلاس به حرکت درمی‌آورد (میلر، 1999). درنتیجه معلم می‌تواند با شناخت و اجرای مدیریت صحیح، تأثیر و کارایی تدریس را افزایش و مشکلات رفتاری دانش آموزان را کاهش دهد (بهاری، 1379).

جو روانی کلاس رابطه‌ی مستقیمی با سبک مدیریتی کلاس دارد معلم با به‌کارگیری مدیریتی متناسب، کلاس جذاب می‌آفریند که بین او و شاگردان روابطی مثبت و پویا برای یادگیری بیشتر حاکم می‌شود (صمدی،1387).

امروزه نظام‌های آموزشی برای تحقق اهداف از پیش تعیین‌شده خود از عوامل گوناگونی بهره می‌گیرند. یکی از اساسی‌ترین و اصلی‌ترین عوامل که قسمت اعظم تحقق هدف‌های مذکور در گرو آن است، معلمان و شیوه عمل آن‌ها در مدارس و کلاس‌های درس است. به‌طوری‌که همه فعالیت‌های آموزشی و سرمایه‌گذاری‌هایی که در امر آموزش‌وپرورش صورت می‌گیرد به دلیل حضور معلمان در کلاس و تحقق تدریس مطلوب است، زیرا با این امر است که تمامی هدف‌های آموزش‌وپرورش تحقق می‌یابد. اساسی‌ترین عنصر در تدریس مطلوب را می‌توان مدیریت کلاس در نظر گرفت.

نتیجه‌گیری
مدیریت کلاس درس را می‌توان مسئله‌ای در نظر گرفت که معلم درصدد حل عالمانه آن است. مسئله مدیریت می‌تواند برطرف کردن محدودیت‌ها و موانع برای تحقق اهداف یا رسیدن از وضعیت موجود به یک موقعیت مطلوب تعریف شود، بنابراین معلم برای رسیدن به اهداف آموزشی و تربیتی باید تدابیری را بیندیشد و به کار گیرد تا فرآیند یاددهی –یادگیری در محیطی جذاب و سازمان‌یافته صورت گرفته و رشد همه‌جانبه دانش آموزان تسهیل گردد.
این تدابیر همان کارکردهای مدیریت یعنی برنامه‌ریزی، سازماندهی، رهبری، نظارت، کنترل و ارزشیابی است که معلم آن را به طرز خاصی به کار می‌گیرد تا بتواند کلاس را مدیریت کند (آقا حسینی،1385).
آگاهی و تجهیز معلمان به تکنیک‌های مدیریت کلاس درس علاوه بر آنکه انگیزش معلم برای ایجاد جو یادگیری اثربخش در کلاس درس را دوچندان خواهد کرد و از طرفی موجب برانگیختگی خود دانش آموزان نسبت به یادگیری خواهد شد و از تخصیص وقت معلمان به مسائل جانبی کلاس درس کنترل کلاس و برخورد انضباطی جلوگیری کرده و وقت و انرژی معلم صرف ایجاد جو یادگیری مطلوب و مثبت خواهد شد (آقا حسینی،1385).
فلذا، لزوم پرداختن به چنین مسئله مهمی در قالب پژوهش و تحقیق ضروری بوده و ایجاب می‌کند به خاطر پرهیز از اتلاف هزینه‌های زیاد که صرف اجرای دوره‌ها برای بالا بردن کارایی معلمان و جذاب‌تر کردن محیط کلاس درس می‌شود، این مهم بیشتر موردتوجه و دقت نظر قرارگرفته که نتایج مثبت آن را در مدارس و کلاس‌های درس شاهد خواهیم بود.

شناسنامه نشریه