اخلاق در فضای مجازی

نویسنده : فاطمه کبری طالبی(ورودی ۱۳۹۵ حکمت متعالیه)
کلمات کلیدی : اخلاق، فضای مجازی
چکیده : یکی از بحث های اخلاق کاربردی، بحث اخلاق در فضای مجازی است. رعایت اخلاق در حوزه ی فضای مجازی بسیار با اهمیت است؛ چرا که امکان حضور یافتن در فضای مجازی به شکل فرد ناشناس، زمینه ی انحراف از ارزش های اخلاقی را بیشتر فراهم می کند.
در حوزه ی فضای مجازی، مشکل جامعه اطلاعاتی و اینترنت، تنزل ارزش های انسانی و برتری ارزش های فناورانه است؛ به گونه ای که تعداد جرم های اینترنتی در جهان به طور صعودی در حال گسترش است و آمارهای موجود از کشورهای مختلف این موضوع را تاکید می کند. جنایات سایبری از جمله دزدی، اخاذی، فروش مواد مخدر، تروریسم و مسائل مختلف فرهنگی از جمله پدیده های آشکار و مخاطرات اخلاقی در فضای مجازی است.
بنابراین، مباحث اخلاقی در عرصه ی فضای مجازی در سطح بین المللی مورد توجه قرار گرفته است. برخی از مباحث اخلاقی متنوعی که در جامعه اطلاعاتی جهانی در محیط اینترنت و فضای مجازی وجود دارند عبارتند از: اخلاق در ارائه اخبار و شایعات، اخلاق در توسعه سایت ها، اخلاق در محرمانه ها و اخلاق در امنیت کسب و کار و غیره که به دلیل حساسیت آن ها برای جوامع انسانی تاکنون معیارهای با ارزش متعددی برای آن ها وضع شده است.
علاوه بر این، در یکی از طبقه بندی ها مسائل اخلاقی را در چهار گروه قرار داده اند:
1-مسائل حریم خصوصی (جمع آوری، ذخیره سازی و انتشار اطلاعات در مورد افراد)
2-مسائل مربوط به صحت اطلاعات (صحت اطلاعات جمع آوری و پردازش شده)
3-مسائل مربوط به مالکیت اطلاعات (مالکیت و ارزش اطلاعات، مالکیت معنوی)
4-مسائل مربوط به اطلاعات (حق دسترسی به اطلاعات و پرداخت هزینه های مربوط به آن)
برخی از آسیب های جدید در حوزه ی فضای مجازی، که در ارتباط با اخلاق است را می توان موارد ذیل دانست؛
پلورالیسم اخلاقی
یکی از خطرات در حال حاضر فضای مجازی خطر پلورالیسم اخلاقی است که به تعدد و تکثر اخلاق ها اعم از دینی و سکولار، اصالت و حقانیت می دهد.
درکثرت‌گرایی اخلاقی نوعی نسبیت‌انگاری ارزشی و نفی ضوابط عام و ثابت وجود دارد که براساس آن، امکان پذیرش و مقبولیت ایده‌آل‌های اخلاقی متفاوت، درگستره جغرافیایی و فرهنگ‌های مختلف پذیرفته می‌شود. از نظر مدافعان کثرت‌گرایی اخلاقی، ایده‌آل‌های اخلاقی بسیار متفاوت بوده و هیچ‌کدام از آنها برتری خاصی بر ایده‌آل‌های دیگر ندارند.
اما اسلام با اصول و مبانی پلورالیسم اخلاقی، مخالف است و مبانی آن مورد تایید اسلام نیست. قرآن می فرماید:
«فَاِنءامَنوا بِمِثلِ ماءامَنتُم به ‌فَقَدِ اهتَدَوا وَاِن تَوَلَّوا فَاِنَّما هُم فی شِقاقٍ فَسَیَکفیکَهُمُ الله؛ اگرآنها نیز به مانند آنچه شما ایمان آورده‌اید ایمان بیاورند، هدایت یافته‌اند؛ و اگرسرپیچی کنند، ازحق جدا شده‌اند و خداوند، شرآنها را از تو دفع می‌کند؛ و او شنونده و داناست.»(بقره/37)
دروغ و شایعه سازی
یکی از آسیب های جدی در فضای مجازی اشاعه دروغ و شایعه سازی است. این موضوع باعث می شود حقوق افراد حفظ نشده و حرمت ها و حریم ها شکسته شود و گاه آبروی افراد برده شود، اعتماد افراد از دست رود، شکاف عمیق بین طبقات پدید آید و گاه در راستای ضربه زدن به اعتقادات و ارزش های دینی، دروغ و شبهه افکنی باعث تزلزل در اعتقادات و ارزش ها شود.
سرقت علمی، هنری
امروزه، در حوزه ی فضای مجازی، فناوری های دیجیتال رایانه ای، دستکاری داده ها، تصاویر و صدا را به قدری آسان کرده اند که شرایط استفاده دوباره از مطالب را بدون اجازه مؤلف اصلی فراهم آورده است. متاسفانه دسترسی آسان به این حوزه، باعث شده است که عده ای اخلاقیات را کاملا زیر پا بگذارند.
شکستن حریم خصوصی
امروزه حریم خصوصی اشخاص، در معرض خطراتی است که قبل از فناوری اطلاعات، هرگز وجود نداشته است. از این جهت، اگر حریم خصوصی فردی در زمان و مکان خاصی افشا گردد، وضعیت موجود تقریبا قابل بازگشت نیست؛ چرا که همه و همه در دنیای رایانه ای درون بلندگوهایی پخش می شود که اولاً امکان شنیدن آن برای همگان وجود دارد و ثانیاً هرگز آوای مکرر آنها خاموش نمی گردد و همواره با هر عملیات الکترونیکی بر حجم آن ها اضافه می گردد.
از این جهت، باید توجه داشت که حق حریم خصوصی از حقوق بنیادین و اولیه انسان است، به طوری که در هیچ نظام حقوقی ای نه تنها این حق مورد غفلت واقع نشده، بلکه در بسیاری از کشورها از زمره ی حقوق اساسی و در برخی متون بین المللی، جزو حقوق بشر قلمداد شده است. در کشور ما نیز این حق در موارد متعددی از قانون اساسی و قوانین عادی کیفری و مدنی منعکس شده است.
عدم سعه صدر
متاسفانه باید گفت کاربرانی که زیاد با کامپیوتر کار می کنند، سعه صدر خود را از دست می دهند. این افراد را می توان از روی عدم صبرشان تشخیص داد و فرد مواجه با این آسیب، دیگر کسی را به خاطر اشتباهاتش نمی بخشد و نمی تواند گذشت را تمرین و تجربه کند؛ چرا که این افراد خود را از ارتباط با دنیای واقعی و کسب تجارب در آن، محروم نموده اند.
منابع:
1. قرآن
2. آداب فضای مجازی، جمال خانی جزنی، چاپ اول، تهران: سازمان پژوهشهای علمی و صنعتی ایران، 1388،
3. فرهنگ واژه‌ها، عبدالرسول بیات ودیگران، قم: موسسه اندیشه و فرهنگ دینی، 1381..
4.نقد و بررسی مکاتب اخلاقی، محمدتقی مصباح یزدی، تحقیق و نگارش احمدحسین شریفی، قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره، 1384.
5. فضای مجازی؛ ملاحظات اخلاقی، حقوقی و اجتماعی، زیر نظر: یونس شکر خواه، ویراستار: فاطمه جهانگیری، چاپ اول، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1390.
6. اخلاق در فضای مجازی، محمد حسین امامی، چاپ اول، اصفهان: نشر دار خوین، 1393

شناسنامه نشریه