اهمیت آغوز و مدیریت آن

نویسنده : سعید خالق نژاد(ورودی ۱۳۹۰ دکتری عمومی دامپزشکی)
کلمات کلیدی : آغوز، ایمونو گلوبین، گوساله
چکیده : بیماریزایی دام ها در دوران نوزادی عوامل مختلفی دارد که یکی از مهمترین آن عدم دریافت آغوز و یا دریافت آغوز ناکافی از سوی مادر است. زیرا که بزرگترین چالش دامپروران، مراقبت و زنده نگه داشتن بره ها و گوساله ها تا تکمیل سیستم ایمنی آنهاست که استراتژی مقابله با این چالش حصول اطمینان از دریافت آغوز کافی و با کیفیت در طول 24 ساعت اولیه ی زندگی نوزادان است. در این مقاله سعی شده است در مورد ترکیبات و مواد مغذی آغوز، فاکتورهای موثر بر روی کمیت و کیفیت آن (از قبیل وضعیت تغذیه ای مادر، زمان دوشش، فاصله ی دوشش و وضعیت واکسیناسیون)، علل اختلال در جذب آغوز( همچون سخت زایی ها و استرس قبل از زایمان)، میزان مصرف آغوز، روش های نگهداری آغوز( مانند فریز کردن، تخمیر، پاستوریزاسیون) و در نهایت ارزیابی آغوز حاصله از نظر میزان ایمونو گلوبولین موجود در آن و روش های آن بحث شود.
هرچند که صحبت در باب آغوز ، سخن از دریایی بیکران است. اما به قول استاد سخن مولانا، آب دریا را اگر نتوان کشید / هم به قدر تشنگی باید چشید، با آغاز فصل زایش و تولد بره ها و گوساله ها موضوعی که دارای بیشترین اهمیت است آغوز و مدیریت آن است، زیرا که بزرگترین چالش دامپروران مراقبت و زنده نگه داشتن بره ها تا تکمیل سیستم ایمنی آنهاست و استراتژی مقابله با این چالش حصول اطمینان از دریافت آغوز کافی و با کیفیت در طول 24 ساعت اولیه زندگی نوزادان است از این رو در سراسر جهان مراکز تحقیقاتی گسترده ای به دنبال کشف عوامل مثبت تاثیر گذار و حذف عوامل منفی بر روی کیفیت آغوز می باشند. علی رغم پیشرفت های حاصل شده اما جای بسی تاسف است که با آغاز فصل زایش شاهد افزایش مراجعات بره های تلف شده به کلینیک دانشکده می باشیم که به علت باورهای غلط دامداران که اغوز را برای بره و گوساله سنگین می دانند! و با ندادن آغوز آنها را از حق مسلم خود محروم می دارند این نوشتارکوتاه به بیان نکاتی کاربردی در موضوع آغوز ومدیریت آن می پردازد.

علل اصلی بیماری های گوساله ها در دوران نوزادی
1)بیماری های مادرزادی2)مدیریت و بهداشت3)عدم دریافت آغوز و یا دریافت نامناسب آغوز


در این جدول بین سه کمیت میزان دریافت ایمونوگلوبولین،درصد زنده ماندن گوساله ها وسن گوساله روابطی معنی دار برقرار شده که کاملا گویا و قابل درک است که خوردن آغوز به مقدار مناسب و با کیفیت به چه اندازه مهم و قابل اهمیت است.
به طور کلی جفت در نشخوارکنندگان از نوع اپیتلیو کوریال است که اجازه عبور ایمونوگلوبولین ها را نمی دهد و ایمنی نوزاد کاملا وابسته به آغوز است،سیستم ایمنی نوزاد دو هفته طول می کشد تا فانکشنال شود.
ترکیبات آغوز به طور کلی شامل سه فاکتور می شود
1)فاکتور های ضد میکروبی:شامل ایمونوگلوبولین ها،لیزوزیم،لاکتوفرین،لاکتو پراکسیداز و سایتوکاین ها است.
2)مواد مغذی:چربی،لاکتوز،پروتیین،ویتامین ها و مواد معدنی را در بر می گیرد.
3)فاکتور رشد و هورمون ها:فاکتور های رشد شبه انسولینی یک و دو،فاکتور رشد اپیدرمی،مبدل فاکتور رشد بتا،هورمون رشد و انسولین در این طبقه جای می گیرد
نوع ایمونوگلوبولین های آغوز به ترتیب اهمیت:
است،که بیشترین اهمیت را ایمونوگلوبولین جی وان دارد(تقریبا 80 درصد)G1,G2,A,M
مواد مغذی آغوز
آغوز حاوی مقادیر قابل توجهی لکوسیت است که بشترین مقدارش رو ماکروفاژ تشکیل می دهد،خاصیت ملینی آغوز،ناشی از بالا بودن یون منیزیم ونیز چربی است که به دفع مکونیوم،کمک می کند.از طرفی آغوز دارای ویتامین آ بوده که به رشد سریع بافت ها کمک میکند و همچنین ویتامین ای که به عنوان آنتی اکسیدان عمل کرده و از تحلیل عضلانی جلو گیری می کند،از جهتی دیگر آغوز مشکل افت دما در زمان تولد رو جبران می کند،کم بودن میزان لاکتوز در آغوز،نقص کمبود آنزیم لاکتاز در بدو تولد را برطرف کرده و به جلوگیری از اسهال کمک می کند.
فاکتور های موثر بر روی کمیت و کیفیت آغوز
نکته:رنگ عسلی و قوام غلیظ نشان دهنده ی کیفیت آغوز نمی باشند
1)سن و تعداد زایمان مادر:در دوره 3 تا 5 شیرواری بیشترین مقدار کلستروم به دست می آید.(به علت مواجهه بیشتر مادر با پاتوژن ها)
2)نژاد و میزان شیر دهی:بین میران تولید و مقدار ایمونوگلوبولین رابطه معکوس برقرار است،برای مثال در جرسی بیشترین مقدار ایمونوگلوبولین 9 درصد و هولشتاین 5.6 دصد است.
3)وضعیت تغذیه ای مادر:محرومیت غذایی در گاو ها تولید آغوز را کاهش می یابد ولی تحقیقات ثابت کرده است تاثیری بر میزان تقریبی ایمونوگلوبولین ها نمی گذارد یکی از تکنیک های مناسب برای تامین ویتامین های محلول در چربی و سلنیوم که از جفت عبور می کنند،غنی سازی جیره گاو ها در دوره خشکی می باشد،از طرفی دیگر چاق شدن بیش از حد مادران در دوره خشکی سبب افزایش احتمال ابتلا به کتوز و کبد چرب و در نتیجه کاهش ماده خشک و پروتیین تام آغوز می شود.
4)زایمان و دوشش پیش از موعد:تشکیل آغوز 3 تا 6 هفته قبل زایمان شروع شده و در زمان زایمان خاتمه می یابد و تجمع ایمونوگلوبولین ها در حدود هفته آخر انجام می شود.البته احتمال کاهش ایمونوگلوبولین ها در زایمان پیش از موعد و موارد تراوش شیر قبل از زایمان وجود دارد.در موارد پیش دوشی به علت خیز پستان،میزان آغوز به شدت کاهش می یابد.
نکته:میزان ایمونوگلوبولین آغوز با هر بار دوشش نصف می شود
5) وضعیت واکسیناسیون و سابقه بیماری:
میزان ایمونوگلوبولین آغوز نشان دهنده ایمونوگلوبولین سرم خون مادر است.کیفیت ایمونوگلوبولین های آغوز با واکسیناسیون مادر و برخورد با آنتی ژن های محیطی وبیماری های عفونی اواخر آبستنی رابطه مستقیم دارد.برای مثال اگر ورم روده و یا پنومونی مشکل بومی منطقه باشد توصیه بر تزریق واکسن با پایه ی گرم منفی می شود.
6)ساختار پستان و سلامت آن:در گاو ها با سرپستانک کوتاه،نوزاد جهت پیدا کردن سر پستانک زمان بیشتری صرف میکند و از جهتی دیگر درگیری مادر به اورام پستان در طول دوره خشکی سبب کاهش غلظت ایمونوگلوبولین آغوز می گردد.
7)طول دوره خشکی:در صورت کم شدن دوره ی خشکی فرصت کافی برای جمع شدن ایمونوگلوبولین در کلستروم وجود ندارد.
8)فاصله دوشش آغوز با زایمان:غلظت ایمونوگلوبولین کلستروم نیم تا یک ساعت بعد از زایمان،در حد بالایی است.کاهش غلظت ایمونوگلوبولین ها چهار تا دوازده ساعت بعد از زایمان،رخ می دهد.
و....
جذب کلستروم
علل بالا بودن قابلیت جذب ایمونوگلوبولین های آغوز در روز اول زندگی نوزاد
1)کم بودن فعالیت پروتیولیتیکی روده ها2)وجود فاکتور ممانعت کننده از فعالیت تریپسین در آغوز3)عدم ترشح اسید کلریدریک معده و خنثی بودن پی اچ شیردان در روز اول



زمان جذب ایمونوگلوبولین ها
حداکثر میزان جذب،در 6 تا 8 ساعت پس از تولد است.میزان جذب 12 ساعت پس از تولد به نصف می رسد.میزان جذب 24 ساعت پس از تولد،به حداقل می رسد.همزمان با خارج شدن مکونیوم و تکامل انتروسیت ها ،جذب آنتی بادی ها به اتمام می رسد.بهترین زمان خوراندن آغوز 30 دقیقه اول زندگی نوزاد است.
علل اختلال در جذب آغوز
1)مدت زمان مصرف آغوز پس از تولد:بهترین زمان خوراندن آغوز 30 دقیقه اول زندگی است.
2)سخت زایی:به علت اختلالات تنفسی و اسیدوز،هیپوکسی و کاهش قوای مغزی و اختلال در سیستم اعصاب مرکزی،باعث تاخیر در جذب و تسریع در بسته شدن روده ها می گردند.
3)دو قلوزایی:عدم مدیریت مناسب باعث کاهش آغوز رسانی مناسب می شود
4)فصل:در زمستان بدلیل کاهش اشتها و کاهش مصرف آغوز،کاهش غلظت سرمی ایمونوگولوبولین مشاهده می شود.در تابستان بدلیل کاهش میزان جذب،کاهش غلظت سرمی آنتی بادی ها دیده می شود.
5)استرس و القای زایمان با کورتیکواستروییدها:به واسطه تسریع تکامل انتروسیت ها و کاهش نفوذ پذیری رودده ها،اختلال در جذب ایمونوگلوبولین ایجاد می شود.
میزان مصرف آغوز:محققین در دانشگاه ایالتی واشنگتن(بیسر و همکاران،1985؛گی،1994)،توصیه کرده اند که بلافاصله بعد از تولد،3.78 لیتر آغوز از طریق تغذیه کننده های مری خورانده شود.به دنبال این تغذیه اولیه،دومین تغذیه 12 ساعت بعد به میزان 1.89 لیتر انجام شود.دیگران(اتحادیه مدیریت و تغذیه گاو،1995)نتیجه گرفتند که 2.84 لیتر آغوز بلافاصله بعد از تولد کافی است.بعلاوه این گروه توصیه می نمایند در صورتی که امکان تعیین کیفیت آغوز وجود داشته باشد،تغذیه ی 1.89 لیتر در هنگام تولد کافی به نظر می رسد(اتحادیه مدیریت و تغذیه گاو،1995).
مصرف آغوز در روز اول تولد،حدود 15 درصد وزن بدن است.در نژاد های مختلف،تفاوت در غلظت ایمونوگلوبولین دیده می شود.با افزایش دفعات و کاهش میزان آغوز،می توان سطح جذب ایمونوگلوبولین را افزایش داد.تغذیه نوزاد در سه روز اول،صرفا با آغوز انجام می شود،بعضی ها عقیده دارند مخلوط کردن100 تا 150 گرم آغوز با شیر،برای تغذیه گوساله تا سن یک ماهگی،به خصوص در مورد اسهال ویروسی و تک یاخته ای می تواند کمک کننده باشد
نکاتی قبل از دادن آغوز
باید از سلامت دام از نظر بیماری هایی چون لکوز،یون،سالمونلوز،سل،بروسلوز و ... اطمینان حاصل نمود.
باید از سلامت پستان(عدم وجود اورام پستان-عدم وجود شیر خون آلود)مطمعن بود.بهداشت دوشش رعایت شود
روش های دادن آغوز
الف)طبیعی
مزایا:در این روش،ناودان مری فعال شده و شیر،مستقیم به شیردان وارد می شود.میزان جذب ایمونوگلوبولین در این حالت بالاست.
معایب:احتمال ابتلا نوزاد به بیماری،به علت احتمال بلع مدفوع یا بستر آلوده و همچنین سر پستانک آلوده،افزایش می یابد.کنترل دقیقی بر روی مصرف آغوز وجود ندارد.امکان طولانی شدن زمان خوردن اولین آغوز به علل ناتوانی گوساله در بلند شدن یا مکیدن،زمین گیری مادر،مشکلات پستانی و ... وجود دارد.احتمال شکست در انتقال ایمنی غیر فعال در بیش از 40 درصد موارد،وجود دارد.
ب)مصنوعی
گوساله را باید از مادر،بلافاصله پس از تولد،به منظور کاهش خطر بلع مدفوع یا بستر آلوده یا تغذیه از سر پستانک های آلوده جدا کرد.میزان جذب ایمونوگلوبولین کمتر از روش طبیعی است.میزان جذب را می توان،از طریق نگهداری گوساله در کنار مادر،بالا برد.در این روش،از مصرف آغوز به مقدار مناسب،اطمینان داریم.
1)خوردن آغوز با سطل:عدم آشنایی گوساله با این روش،از معایب آن است،این روش زمان بر است.امکان وارد شدن مقادیر زیاد کلستروم به پیش معده،به دلیل عدم تحریک ناودان مری وجود دارد.
2)خوراندن با ماک خوران:در این روش،تحریک مناسب ناودان مری صورت می گیرد.عدم امکان توانایی گوساله در مکیدن،در این روش وجود دارد.





3)خوراندن به وسیله سوند معدی:کنترل میزان مصرف آغوز، در این روش،امکان پذیر است.گوساله باید در وضعیت جناغی قرار گیرد و هدایت سوند تا ابتدای مری،بعد از حلق و حنجره،انجام شود.امکان عدم تحریک ناودان مری و احتمال ورود مقداری از آغوز به داخل پیش معده ها(کاهش اشتها،نفخ و تعویق در تخلیه پیش معده)،در این روش،وجود دارد.همچنین احتمال وقوع پنومونی استنشاقی دور از دسترس نیست.در ایالات متحده بیشترین روش تغذیه آغوز حدود 64 درصد بوسیله بطری صورت می گیرد(برگرفته از پروژه ملی ارزیابی تلیسه های شیری که توسط اداره ملی کنترل سلامت دام1993 گزارش شده است).
روش های نگهداری آغوز
نکاتی درباره نگهداری:بانک آغوز در موارد مردن گاو،اورام پستان،عدم توانایی گاو در برخاستن و ... توصیه می شود.در صورت عدم ابتلای گاو به بیماری هایی چون یون،سالمونلوز،سل و بروسلوز قابلیت نگهداری آغوز آن وجود دارد.برای نگهداری از آغوز، منحصرا، باید از ظروف پلاستیکی استفاده نمود.
الف)نگهداری در یخچال
آغوز را می توان،حداکثر یک هفته،در دمای 1تا 2 درجه سانتی گراد،در ظروف پلاستیکی،حداکثر به ظرفیت 2 لیتر نگهداری شود
ب)فریز کردن
آغوز را می توان حداکثر تا یکسال،در دمای -20تا -25 درجه سانتی گراد،در ظروف پلاستیکی 1 لیتری دو جداره نگهداری نمود.این روش،نیاز به سردخانه مرطوب دارد.از دفریز و فریز کردن مجدد آغوز،باید خودداری نمود.از حرارت مستقیم برای خارج کردن آغوز از انجماد،استفاده نمی شود.از آب ولرم(38 درجه سانتی گراد)،دمای اتاق و یا ماکرو ویو با درجه کم،جهت ذوب کردن آغوز،استفاده می شود.
ج)تخمیر کردن
حداکثر عمر نگهداری آغوز،در دمای 21-10 درجه سانتی گراد،در ظروف پلاستیکی،4-3 هفته است.در صورت نگهداری در دمای اتاق،افزودن 0.05 درصد فرمالدیید یا 1 درصد اسید پروپیونیک به آغوز،توصیه می شود.هنگام مصرف،باید آن را به نسبت 1/1 با شیر کامل،شیر پس چرخ یا آب رقیق نمود.مقدار مصرف 8 الی 10 درصد وزن بدن گوساله است.در صورت امتناع گوساله از خوردن این آغوز،0.5 درصد جوش شیرین اضافه می شود.
د)پاستوریزه کردن
بهترین دما برای این کار در 60 درجه به مدت 60 دقیقه می باشد زیرا در روش های دیگر ایمنوگلوبولین ها دناتوره می شوند.
:sheffieldمخلوط
در صورت در دسترس نبودن آغوز،از ترکیب زیر استفاده می شود
600میلی لیتر شیر کامل،300 میلی لیتر آب،یک عدد تخم مرغ و یک قاشق روغن کرچک
میزان مصرف،3 بار در روز،به مدت 4-3 روز می باشد.
لیزوزیم سفیده،خاصیت ضد باکتریایی دارد و جذب آلبومین،از روده ها صورت می گیرد
در بضی از منابع آغوز خشک شده با استفاده از سرمای شدید یا آغوز خشک شده با استفاده از روش اسپری(چلاک و همکاران،1993؛زاربا و همکاران،1993؛مورین و همکاران،1997)،آب پنیر خشک یا کنسانتره پروتیینی آب پنیر(سیمور و همکاران،1995؛می و همکاران،1996)مخلوطی از آغوز و آب پنیر خشک(ابل فرانسیسکو و کوییلگی،1993)،آغوز اولترافیلتراسیون شده(نوسیانن و همکاران،1994) و ایمنوگلوبولین های خالص شده ی آغوز(گرانگنت و همکاران،1986) و در حالات دیگر،اشکال قابل تزریق ایمنوگلوبولین های خالص شده از خون یا آغوز مورد مطالعه قرار گرفته اند(کراولی و همکاران،1994؛کرافورد و همکاران،1995؛کوییلگی و ولبورن،1996)بعنوان مکمل و جایگزین های آغوز توصیه شده است.
ارزیابی آغوز
آغوز 20 درصد گاو های هلشتاین،کیفیت مناسب،60 درصد کیفیت متوسط و 20 درصد کیفیت بد دارند.آغوز با ایمونوگلوبولین بالای 50 میلی لیتر بر کیلوگرم،کیفیت مناسب دارد.
روش های ارزیابی:


1)روش تجربی:روش دقیقی نیست و بر اساس غلظت آغوز می باشد
2)استفاده از رفرکتومتر:در این روش،پروتیین تام اندازه گیری می شود.طبق مقاله ها حساسیت این تست 90.5 درصد و ویژگی آن 85 درصد است.
3)استفاده از کلسترومتر یا دانسیتومتر:این وسیله ساده یک چگالی سنج تنظیم شده است و از رابطه خطی بین وزن مخصوص آغوز و غلظت ایمنوگلوبولین ها استفاده می نماید.در این روش،وزن مخصوص آغوز،در دمای اتاق،اندازه گیری می شود.وزن مخصوص آغوز با کیفیت مناسب 1.05 تا 1.06 می باشد و آغوز هایی با کیفیت پایین وزن مخصوص کمتر از 1.047 دارند،نوع دیگر اندازه گیری کیفیت آغوز بر اساس غلظت ایمنوگلوبولین است که نوع ضعیف قرمز رنگ برای غلظت ایمنوگلوبولین کمتر از 22 میلی گرم بر میلی لیتر،نوع متوسط زرد رنگ برای غلظت ایمنوگلوبولین 22 تا 50 میلی گرم بر میلی لیتر و عالی سبز رنگ برای غلظت ایمنوگلوبولین بیشتر از 50 میلی گرم بر میلی لیتر طبقه بندی می کند(فلینور و اسکات1980؛پریچت و همکاران،1994
طبق مقاله ها حساسیت این تست 32 درصد و ویژگی آن97 درصد می باشد

4)ایمنو اسی کیت
ارزیابی دریافت آغوز
1)رادیال ایمنودیفیوژن
2)کدورت سدیم سولفید و سولفات روی با ترکیب با سرم و ایجاد کدورت
تست کدورت روی سولفات

3)اندازه گیری جی جی تی(آنزیمی است که از مجاری شیر ترشح می شود)
4)اندازه گیری پروتیین سرم:همبستگی با مقدار ایمنوگلوبولین که به وسیله رفرکتومتر تعیین می شود بدین صورت که از 12 نمونه استفاده می کنیم باید 80 درصد نمونه ها مقدار پروتیین بالای 5.5 داشته باشند و زیر این مقدار نشان دهنده اف پی تی است.


5)ایمنو اسی


FPTدرمان
1)پلاسما:با 5 میلی لیتر بر کیلوگرم شروع شده و کم کم بالا می بریم تا به 10 تا 20 میلی گرم بر کیلو گرم برسد.2)خون کامل 3)
Colostrum after closure
4)درمان های آنتی باکتریال در صورت بهداشت ضعیف
5)تخم مرغ:برای ایجاد ایمنی مخاطی اگر آغوز نبود یک عدد تخم مرغ + 300 میلی لیتر آب+600 میلی لیتر شیر +یک دوم قاشق غذاخوری روغن چرک با هم مخلوط می شود و به منظور جایگزین شونده های آغوز استفاده می شود.

شناسنامه نشریه