آشنایی با بیماری های رایج در پرندگان زینتی

نویسنده : امید بهروزی نسب(ورودی ۱۳۸۷ دامپزشکی)
کلمات کلیدی : پر و پوست، پرندگان، بیماری
چکیده : برخلاف صاحب پرنده که مشکلات پوستی را به دلیل ظاهری بودن به سرعت متوجه می شود، تشخیص دقیق عامل و علت بیماری های پوست و پر به دلیل چند عاملی بودن اکثر آن ها راحت نیست. عواملی مانند خط استرس، پرهای شکسته و آسیب دیده، پرهای ضعیف، پرهای دیستروفیک و تغییر رنگ کلی در تعدادی از پرها که می توانند ناشی از علل مختلف باشد همه در شرایط ظاهری و رنگ پرهای پرنده موثرند.گرفتن تاریخچه ی دقیق و کامل، بررسی دقیق رژیم غذایی، قفس پرنده و مدیریت پرورش و اصلاح مشکلات مربوط به هر قسمت، در کنار کمک گرفتن از آزمایشگاه های کلینیکال پاتولوژی، میکروبیولوژی و انگل شناسی می تواند به بهبود وضعیت فعلی پرنده کمک نماید. پرریزی بدون پرکنی به عنوان یکی از علل نسبتا رایج مراجعه-ی صاحبان پرنده می تواند در دو دسته مورد بررسی قرار گیرد؛ در پوست با ظاهر طبیعی، پرریزی طبیعی یا تولک رفتن، پرریزی ناشی از دوره نوری، آسیب قبلی به فولیکول پر، سیرکوویروس، پولیوماویروس، شرایط ژنتیکی، چاقی مفرط و عفونت های سیستمیک؛ و در پوست با ظاهر غیرطب


مشکلات پوستی از جمله بیماری های رایج پرندگان بوده که صاحبان پرنده به راحتی متوجه آن ها می شوند، زیرا ظاهری بوده و به راحتی دیده می شوند. البته در این مورد دیدن مشکل راحت است، اما تشخیص قطعی و درمان آن راحت نیست. به دلیل اینکه بسیاری از مشکلات پوستی چند عاملی هستند، پیدا کردن یک تشخیص اتیولوژیک بسیار دشوار است. شرایط و عوامل مختلفی که می توانند ساختار رشد، شرایط و رنگ پر را تحت تاثیر قرار دهد به شرح زیر است؛
- خط استرس؛ به معنی خطی عرضی در یک یا چند پر است که در زمان بیماری، استرس و یا دوران سوء تغذیه در حال رشد بوده اند. این خط می تواند رنگی یا سفید بوده و با قطر های مختلف دیده شود. [تصویر 1]
- پرهای شکسته و آسیب دیده؛ پرها کامل رشد کرده اند، اما به دلیل کیفیت پایین و یا ضربه، کمبود مواد معدنی، پرکنی و درگیری با قفس با طراحی نا مناسب ظاهری نامرتب و آسیب دیده دارند.
- پرهای ضعیف؛ پرها با ظاهری ضعیف هستند که به دلایلی از جمله عدم توانایی در آراستن پرها، کنه های پر، شپش ها، انگل های داخلی، رطوبت پایین، دوره ی نوری نا مناسب، تعداد زیاد ذرات معلق در هوای خانه، دود سیگار، سموم قارچی، بیماری های سیستمیک و سوء تغذیه ایجاد می شوند.
- پرهای دیستروفیک؛ به معنی نقصان پر، غلاف ضخیم، خون در غلاف پر، انقباض حلقوی دور غلاف پر [تصویر 2] و یا پرهای فرفری [تصویر 3] است. پرهای دیستروفیک می توانند به دلیل سیرکوویروس طوطی سانان (PBFD)، عفونت پولیومای مزمن، پلی فولیکولیت (در مرغ عشق) و بیماری پرهای گردگیر (در باجریگار یا طوطی استرالیایی که طی یک موتاسیون در سال 1966 در انگلیس در اثر تکثیر نسل با اجداد با تنوع کم و به صورت اتفاقی رخ داد و پس از آن به عنوان یک نژاد در دنیا معروف شد) [تصویر 4] ایجاد شوند.
- تغییر رنگ کلی در تعدادی از پر ها که می تواند ناشی از سوء تغذیه، بیماری های کبدی، کم کاری تیروئید، درمان با تیروکسین، عفونت زودرس با سیرکوویروس و یا التهاب مزمن فولیکول پر باشد.
بررسی اختلالات پر ها با گرفتن یک تاریخچه ی کامل و با بررسی دقیق رژیم غذایی، قفس پرنده و مدیریت پرورش آن آغاز می-گردد. نکته اینجاست که حتی اگر توانستید با گرفتن تاریخچه ی دقیق و مشاهده ی ظاهر پرنده، مشکل را تشخیص دهید، باز هم از معاینه ی فیزیکی کامل غفلت نکنید. همچنین می توان از تست های تشخیصی مناسب بر اساس یافته های اولیه و معاینات بالینی بهره گرفت. حداقل اطلاعاتی که می توان از آزمایشگاه درخواست نمود شمارش کامل سلول های خونی (CBC)، بیوشیمی پلاسما و آزمایش انگل های مدفوع است. در صورت نیاز می توان از سیتولوژی پالپ پر، کشت فولیکول پر و همچنین بیوپسی از مناطق آسیب دیده و سالم نیز کمک گرفت. با توجه سطح اطلاعات و عملکرد صاحب پرنده اولین اقدام درمانی اصلاح عدم تعادل در رژیم غذایی، بهبود شرایط قفس، محیط زندگی و مدیریت پرنده است. در اغلب پرنده ها، مخصوصا در طوطی سانان، از دست دادن پر نتیجه ی کنده شدن پر ها توسط خود پرنده و یا پرنده ی دیگر است. "پرکنی" ناامید کننده ترین موقعیت مربوط به پوست در طوطی سانان و برخی دیگر از پرندگان است. اغلب موارد پرکنی ها چند عاملی و دارای عامل اولیه، عامل تشدید کننده، و عامل ادامه دهنده هستند که می توانند روند تشخیص و درمان را به چالش بکشند. علل از دست دادن پر، بدون پرکنی به شرح زیر است؛
الف) در پوست با ظاهر طبیعی
- پرریزی طبیعی یا تولک رفتن که معمولا با توجه به فصل و تاریخچه و همچنین الگوی خاص خود شناخته و تمایز داده می شود.
- پرریزی اضافی یا غیر طبیعی ناشی از دوره ی نوری، در مواردی که پرنده با سبک زندگی برخی انسان ها نور می بیند؛ که معمولا شامل دوره ی نوری نامنظم و روز بلند و کوتاه در غیر فصل خود است.
- آسیب قبلی به فولیکول پر (آسیب از قبل وجود داشته و اکنون به صورت ریختن برخی پرها نمود پیدا کرده است)
- بروز سیرکوویروس و یا پولیوماویروس که می تواند بدون علائم پوستی هم ایجاد پرریزی نماید.
- شرایط ژنتیکی؛ به طور مثال در عروس هلندی لوتینو قسمت زیر تاج ناحیه ی سر گاهی بدون پر بوده و به صورت طاسی مخصوص نژاد بیان می شود. این تغییر ژنتیکی از سال 1950در نسل های یک پرورش دهنده به وجود آمده و پس از آن در تمام دنیا پخش شده است. پیشنهاد می شود از این پرنده های دارای موتاسیون برای تکثیر نسل استفاده نشود، اما این طاسی هیچ ارتباطی با بیماری نداشته و پرریزی غیر طبیعی محسوب نمی شود. [تصویر 5]
- چاقی مفرط در باجریگارها و طوطی آمازون که علاوه بر پرریزی می تواند با کاهش تراکم پر در واحد سطح پوست، منظره ی کاهش پوشش پر را به نمایش بگذارد.
- عفونت های سیستمیک که به پوست پرنده آسیبی نمی رسانند اما می توانند منجر به پرریزی شوند.
ب) در پوست با ظاهر غیر طبیعی
- انگل های خارجی که با حمله به پوست و فولیکول های پر، علاوه بر آسیب به پوست باعث پرریزی نیز می شوند. (مانند کنمیدوکوپتس)
- عفونت پولیوماویروس
- درماتیت مخمری در مرغ عشق، قناری و فنچ
- درماتوفیتوز در ماکیان
- آبسه، تومور و گزانتوم(تجمع چربی زیر پوست) که معمولا باعث ریزش پر در همان ناحیه می شوند.
- پایودرم یا درماتیت باکتریایی که بسته به ناحیه ی درگیر می توانند ایجاد پر ریزی با پوست با ظاهر غیر طبیعی نمایند.
- بیماری های کبد یا کلیه که متابولیسم کلی بدن را تحت تاثیر قرار می دهند.
- کم کاری تیروئید که علاوه بر تاثیر بر پوست، رشد مجدد و نگهداری پرهای موجود را نیز تحت تاثیر قرار می دهد.

شناسنامه نشریه