مشروطه زنان و الگوی "مقاومت مادرانه"

نویسنده : علی باغدار دلگشا(ورودی ۱۳۹۴ تاریخ - تاریخ ایران بعد از اسلام)
چکیده :
مشروطه یکی از مهمترین ادوار تجددگرایی جامعه ایران است.تجددگرایی که هرچند برخی از آن با عنوان "مشروطه آبکی" یاد کرده اند.اما با همان "آبکی" بودنش،تغییراتی مهم در حوزه اجتماعی پدید آورد.
در حوزه جنسیتی و مطالعات مربوط به جنسیت،این دوره را مهم ترین دوره ی تاریخی ایران میتوان دانست.دوره ای که برای نخستین بار،زنان علاوه بر انتقاد از ساخت های مرد مدارانه ی جامعه و سخن گفتن از مطالبات و"حقوق زنان" از"جنس زن"نیز سخن گفته اند.

مشروطه یکی از مهمترین ادوار تجددگرایی جامعه ایران است.تجددگرایی که هرچند برخی از آن با عنوان "مشروطه آبکی" یاد کرده اند.اما با همان "آبکی" بودنش،تغییراتی مهم در حوزه اجتماعی پدید آورد.
در حوزه جنسیتی و مطالعات مربوط به جنسیت،این دوره را مهم ترین دوره ی تاریخی ایران میتوان دانست.دوره ای که برای نخستین بار،زنان علاوه بر انتقاد از ساخت های مرد مدارانه ی جامعه و سخن گفتن از مطالبات و"حقوق زنان" از"جنس زن"نیز سخن گفته اند.
زنان ایرانی در آن زمانه،ابتدا ساختار های مردانه ی جامعه ی سنتی ایران را نقد کرده پس از آن با طرح مطالبات اجتماعی زنان برای نخستین بار در تاریخ اجتماعی ایران،طرح برخی نگرش های مدرن چون حق تحصیل،حق رای،ممنوعیت تعدد زوجات،نقد ازدواج زود هنگام دختران و دیگر موارد را نمودند.نگرش هایی که بنظر میرسد بیش از آن که ریشه در "تجدد بومی"داشته باشد،ریشه در آگاهی های نسبی از تحولات"فرنگ" دارد.
زنان "حق طلب" ایرانی در زمانه مشروطه پس از نقد ساختار مردانه ی جامعه ی ایران و طرح مطالبات خود،به دگرگونی های زبانی نیز روی آوردند.
آنان ابتدا به حذف الفاظی چون"ضعیفه"و"ذلیله"روی آوردند و پس از آن برای جایگزینی الفاظی چون"زنان" تلاش نمودند.برای نخستین بار در برخی مکتوبات خود از "جنس زن" سخن گفتند،زمینه برای استفاده از واژه "زن" برای معرفی "نسوان ضعیفه"را فراهم کرده و برای اولین بار،در سومین روزنامه ی منتشر شده خود با نام"زبان زنان"،لفظ "زنان" را وارد گفتمان های اجتماعی زمانه خود کردند.این تغییر را نباید تغییری سطحی و جزئی دانست.
"زنان" پس از این برای نحقق برخی مطالبات خود از الگویی با نام "مقاومت مادرانه"استفاده کرده اند.
"مقاومت مادرانه"اصطلاحی است که در فلسفه سیاسی فمینیستی از آن استفاده میشود."مقاومت مادرانه"را میتوان تاکیدی خاص بر نقش مادری زنان دانست.
در این الگو بر مواردی چون"ذات مهرپرور زنانه"،"تجربه های مادرانه ی زنان"،"صفا و خلوص مادرانه" و"مهر زنان"تاکید شده است.این الگو توسط زنان ایرانی در دوره ی مشروطه،در برخی موج های فمینیستی مانند موج اول و برخی کشور های آفریقایی مورد استفاده بوده است.
زنان ایرانی در استفاده از این الگو که ابتدا مردان به طرح آن پرداخته بودند،تاکیدی خاص نمودند.زنان،"ایران"(=کشور ایران)را "مام وطن" معرفی کرده و با عنوان "مادر ایران"به ستایش از آن الگو پرداخته اند.
"ملت"و "مردم"را نیز "مردم ایران" و "ابناء وطن"(=فرزندان کشور ایران)معرفی کردند و بر استفاده از الگوی"مقاومت مادرانه"تاکید ورزیدند.
الگوی"مقاومت مادرانه"هر چند توانست نقشی مهم در تحقق برخی از مطالبات زنان ایرانی ایفا کند اماس از آن انقیاد و انحصاریخاص را برای "جنس زن"پدیدار ساخت.انقیادی با عنوان"نقش مادری"که افراط در آن باعث گردید دیگر نقش های اجتماعی زنان نادیده گرفته شود و تنها وظیفه زنان،"نقش مادری" در معنی توالد و تناسل شناخته شود.
در ادامه تصاویری از "مقاومت مادرانه"و مادر انگاری اران در دور مشروطه پیوست است.
پی نوشت:
1.این اصطلاح را هما ناطق در مقاله ی "روزنامه قانون:پیش درآمد حکومت اسلامی"به کار برده است.
2.رجوع شود به کتاب "نامه های زنان ایرانی"،چاپ شده توسط انشارات روشنگران و مطالعات زنان.
3.این روزنامه به سردبیری صدیقه دولت آبادی بود و در اصفهان منتشر شده است.
4.رجوع شود به:منسریج،جین،مولر اوکین
سوزان و ویل کیملیا1394،دو جستار درباره فلسفه سیاسی فمینیسم،ترجمه نیلوفر مهربان،نشر نی،ص13

شناسنامه نشریه