معرفی کتاب جستارهایی پیرامون دریای خزر

نویسنده : فرنام شکیبافر(ورودی ۱۳۹۰ علوم اجتماعی گرایش پژوهشگری علوم اجتماعی)
چکیده : در گذشته‌ی دور، در مقوله رقابت بر سر منافع و عواید دریای خزر، ایران باید در برابر دو قدرت، یعنی روسیه تزاری (بعدا شوروی) و انگلستان صف‌آرایی می‌نمود اما با فروپاشی جماهیر سوسیالیستی شوروی علاوه بر بازیگران فرامنطقه‌ای‌یی نظیر ایالات متحده آمریکا، بازیگران منطقه‌ای متعدد دیگری وارد صحنه شده و بدین ترتیب دولت‌های قزاقستان، ترکمنستان و آذربایجان نیز در کنار ایران و روسیه به بازیگران این عرصه افزوده شدند. کشورهای تازه استقلال یافته به دلیل چالش‌ها و کمبودهای خاص خود در دوران استقلال سیاسی از مسکو، تا حد زیادی چشم به دریای خزر و ظرفیت‌های قابل بهره‌برداری آن دوختند و این امر بنا بر محتوای کتاب بر پیچیدگی‌ها و دشواری‌های ایران افزوده است.
در گذشته‌ی دور، در مقوله رقابت بر سر منافع و عواید دریای خزر، ایران باید در برابر دو قدرت، یعنی روسیه تزاری (بعدا شوروی) و انگلستان صف‌آرایی می‌نمود اما با فروپاشی جماهیر سوسیالیستی شوروی علاوه بر بازیگران فرامنطقه‌ای‌یی نظیر ایالات متحده آمریکا، بازیگران منطقه‌ای متعدد دیگری وارد صحنه شده و بدین ترتیب دولت‌های قزاقستان، ترکمنستان و آذربایجان نیز در کنار ایران و روسیه به بازیگران این عرصه افزوده شدند. کشورهای تازه استقلال یافته به دلیل چالش‌ها و کمبودهای خاص خود در دوران استقلال سیاسی از مسکو، تا حد زیادی چشم به دریای خزر و ظرفیت‌های قابل بهره‌برداری آن دوختند و این امر بنا بر محتوای کتاب بر پیچیدگی‌ها و دشواری‌های ایران افزوده است. این کتاب به کشمکش‌ها و روابط متقابل ایران و چهار همسایه خود در حوزه مسائل دریای خزر پرداخته و پس از بررسی ابعاد محیط زیستی دریای خزر در بخش دوم، رژیم حقوقی دریای خزر را به بحث گذاشته است. سرکار خانم دکتر الهه کولایی، در این بخش از کتاب ارزنده خود مواردی چون منابع نفت و گاز، خطوط و مسیرهای انتقال حامل‌های انرژی، جایگاه در رژیم حقوقی و روابط با سایر کشورهای حوزه دریای خزر، در پیوند با هر یک از این پنج کشور مورد بحث و ارزیابی قرار گرفته است.

کتابِ «جستارهایی پیرامون دریای خزر» با همکاری گروهی از دانشجویان دکتری مطالعات منطقه‌ای در دانشگاه تهران تدوین و تألیف گردیده است. همانگونه که ذکر شد بیش از هر چیز تمرکز این کتاب بر روی رفتارها و سیاست‌های کشورهای ساحلی پیرامون حقوق و تکالیف‌شان در این دریاچه قرار دارد. در این کتاب روابط کشورهای حوزه دریای خزر و مسائل تأثیرگذار بر آن‌ها، به ویژه رژیم حقوقی دریای خزر مورد بررسی قرار گرفته است.

در فراز مهمی از کتاب آمده: «تعارض پایدار و حل نشدنی با آمریکا، فرصت‌های بسیار برای دولت روسیه، بویژه با توجه به روند ملی‌گرایی و اوراسیاگرایی در حال گسترش در این کشور، فراهم کرده است. تا وقتی ایالات متحده آمریکا فشارهایش بر جمهوری اسلامی ایران را افزایش می‌دهد، این بازی به نفع روس‌ها تمام می‌شود؛ زیرا آن‌ها می‌توانند امتیازهای بیشتری در رابطه خود با ایران کسب نمایند».

نظر به محتوای کناب می‌توان گفت داستان ایران و دریای خزر طی چهار دهه اخیر از حیث میزان تأمین حقوق و منافع ملی ایران داستانی است حقیقتا پر از چشم آب! مطالعه این کتاب را به همه‌ کسانی که دل در گرو ایران‌زمین و منافع ملی میهن عزیزمان دارند، سخت توصیه می‌کنم. امید که ارکان اقتدار دولتی و اصحاب ایدئولوژی قدری به عرصه واقعیات و مصالح راستین کشور نیز نظری افکنند و از پی این نصایح مشفقانه، اصلاح رویه نمایند.
.

شناسنامه نشریه