مؤلفه‌های کار تیمی در نشریات دانشجویی

نویسنده : مهدی حافظی
کلمات کلیدی : کارتیمی,teamwork,نشریات دانشجویی
چکیده : از مهم‌ترین موضوعات در فعالیت‌های دانشجویی، توجه به الزامات فعالیت در گروه و تیم است.
یکی از حوزه‌های پرطرفدار و تاثیرگذار در میان دانشجویان، فعالیت در عرصه «نشریات دانشجویی» است. نشریات دانشجویی در واقع بستری برای رشد و بالندگی دانشجویان در عرصه‌های مختلف فرهنگی، سیاسی، ورزشی و اقتصادی را فراهم می‌کنند و از این طریق، دانشجویان می‌توانند بدون هیچگونه محدودیت و پرده‌ای، حرف خود را به گوش مخاطبان دانشگاهی و حتی جامعه رسانده و به همین دلیل است که دانشجویان به فعالیت در این حوزه علاقه نشان می‌دهند.
از مهم‌ترین موضوعات در فعالیت‌های دانشجویی، توجه به الزامات فعالیت در گروه و تیم است. متاسفانه دانشجویان، معمولا بدون پیش‌زمینه ذهنی و کسب توانمندی‌های مرتبط، وارد فعالیت‌های تیمی می‌شوند و این موضوع یکی از معضلات محیط‌های دانشگاهی و حتی جامعه ما می‌باشد. اینکه کار تیمی و انجام کارها به صورت گروهی مهم و ضروری می‌باشد تقریبا بر هیچکس پوشیده نیست ولی این مهم، باید به‌صورت اصولی و علمی مورد توجه قرارگیرد؛ تا دانشجوی ما بتواند مهارت در کنارهم کارکردن را حداقل از همین دانشگاه آغاز کند تا در مراحل بعدی زندگی با مشکلات جدی مواجه نشود.
باید توجه‌داشت همیشه تشویق به انجام فعالیت‌های گروهی توسط مدیران در دانشگاه‌ها و جامعه وجود دارد و معمولا دانشجویان به تشکیل تیم‌های علمی همانند انجمن‌هـــای علمی ‌دانشجویی، تیم‌های کاری مانند شرکت‌های مرکز رشد در دانشگاه‌ و یا تیم‌های فرهنگی مانند کانون‌های فرهنگی‌هنری و نشریات دانشجویی تشویق می‌شوند ولی یادگیری مهارت چگونه در کنار هم‌ماندن یکی از موضوعات مغفول مانده در محیط‌های دانشجویی می‌باشد که عدم توجه به این موضوع، طبق نظریه ساندرز باعث شکل‌گیری بحران «نیمه عمر تیم» می‌شود که باید این موضوع، جدی گرفته‌شود.
در این یادداشت به دنبال بررسی و شناخت مهم‌ترین مولفه‌های کار تیمی در نشریات دانشجویی، به منظور توسعه و آموزش این موضوع در بین دانشجویان و قشر جوان جامعه هستیم.
در ابتدا باید یک تعریف جامع از تیم1 ارائه دهیم. تیم یک واژه انگلیسی است که در زبـــان فارسی نیز کاربرد زیادی دارد و در فرهنگستان زبان وادب فارسی، معادل این واژه «گروه» است. با توجه به‌اینکه درزبان لاتین دو واژه تیم و گروه2 هم معنی هم به‌کار نرفته‌اند، ترجیح می‌دهیم از معادل فارسی که هنوز به صورت کامل نمی‌تواند معنا را به خواننده انتقال‌دهد، استفاده نکنیم. در متون تخصصی تعاریف گوناگونی برای اصطلاح تیم ارائه شده‌است ولی تعریف جامعی که نگارنده با استفاده از منابع مختلف به آن رسیده این است که «تیم، از اجتماع تعدادی افراد محدود که دارای مقصد و هدف مشترک بوده، از ساختار مشخص برخوردارند، به‌یکدیگر وابسته و متعهدند، در عین اینکه رهبر رسمی دارند، اداره تیم را به صورت جمعی انجام می دهند، در انجام امور قدرت و اختیار واقعی را دارند، رهیافت واحد‌ی نسبت به مسائل دارند و نسبت به آن همگی پاسخگو هستند و در طی زمان، نسبتاً پایدارند» به‌وجود می‌آید.
برخی تیم را اینگونه از گروه متمایز ساخته‌اند: «جوهره تیم، تعهد مشترک بوده و بدون تعهد، گروه به‌عنوان مجموعه‌ای از افراد عمل می‌کند، در حالی‌که با تعهد، به صورت یک واحد قدرتمند عملکرد جمعی را در پی خواهدداشت».
معنی کار تیمی این است که افراد مجموعه، کار را با کمک یکدیگر بیشتر از آنچه به‌طور فردی به انجام می‌رسانند، انجام‌دهند. به علاوه این کار بیشتر می تواند مهیج، رضایت بخش و لذت بخش باشد. شاید ساده‌ترین تشابه و قیاس با تیم فوتبال باشد. یک تیم خوب فوتبال چیزی خیلی بیشتر از مجموعه‌ای از مهارت های فردی است و این به‌خاطر شیوه استفاده از این مهارت هاست که موجب یک فعالیت متحـــدالشکل می شود. به همین ترتیب، تقریبا با توجه به هر نوع تیم، موفقیت و دوام کامل آن بستگی به شیوه بازی کردن آنها دارد.
در پژوهشی که نگارنده با موضوع «بررسی مؤلفه‌های کار تیمی در نشریات دانشگاه فردوسی مشهد» انجام داده‌است مشخص شد، «اهداف مشترک و مشخص»، «ساختارمندی»، «رهبری اشتراکی» و «پاسخگویی فردی و جمعی» بر کار تیمی مؤثراست. بنابراین در اینجا به معرفی و بررسی مهم‌ترین مولفه‌های کار تیمی می‌پردازیم.

1. ساختارمندی
ساختارمندی وابسته به سه مولفه «ساختار و نقش مشخص اعضا»، «چارچوب یا دستورالعمل» و «طول عمر تیم» می‌باشد. در یک تیم وجود یک ساختار مشخص که در آن نقش اعضا به خوبی تعریف شده‌باشد و در آن، نقش ها منحصربه‌فرد باشد بسیار ضروری است.
هم‌چنین افراد برای کارکردن کناریکدیگر در یک گروه، نیاز به فراهم کردن یک چارچوب و دستورالعمل برای همزمان‌سازی انتظارات از یکدیگر حتی در شرایط تحت فشار هستند. دستورالعمل می‌تواند شامل قوانینی مربوط به اهداف و ماموریت‌ها، نوع ارتباطات افراد با هم، مقررات مربوط به جلسات و نحوه تصمیم‌گیری‌ها و نقش افراد در تیم باشد.
ژاکلین شرایتن (1996) نویسنده کتاب «فرهنگ سازمانی و فرهنگ تیمی» معتقد است می‌توان با تعیین اصول و قوانین اولیه کار تیمی از همان ابتدای تشکیل تیم از بروز و گسترش مشکلات در روند کار جلوگیری کرد. این قوانین شامل موارد متعددی از جمله: چرخش اعضای تیم و مسئولیت ها (مانند رهبری تیم)، اعلام و سنجش موفقیت‌های تیم، پاداش به تلاش‌های فردی، تعیین استاندارد‌ها و ملاک‌های ارزیابی عملکرد و پیشرفت تیم و حتی تعیین رویه تصمیم‌گیری در مورد انحلال تیم‌های بین واحدی چندکاره بر اساس نظر اعضای تیم.
یکی دیگر از ابعاد مهم ساختارمندی در تیم، توجه به «طول عمر تیم» می‌باشد؛ بیشتر تیم‌های جدید معمولا شروع پرانرژی دارند و اعضای تیم علاقه و اشتیاق فراوانی برای رسیدن به اهداف تیمی نشان می‌دهند. آنها سر وقت به جلسات می‌آیند، وظائف و مسئولیت های خود را با دقت و تمام و کمال به انجام رسانده، عجله‌ای برای ترک جلسات دیروقت نداشته، و مایلند ابتدا مسائل کاری را حل کنند و سپس از جلسه خارج شوند. پس از یک یا دوسال، اوضاع متفاوت می شود. اکنون اعضا یا دیر به جلسات می‌آیند یا اصولا در جلسات شرکت نمی‌کنند و در جلسات توجه چندانی نیز به حل مسائل تیمی نشان نمی‌دهند. حتی اگر تیم به موفقیتی دست‌یابد می‌توان با مقایسه آن با ‌سال دوم فعالیتش دریافت که کارایی تیم افت قابل ملاحظه‌ داشته‌است.
ساندرز از این مشکل به عنوان «رکود سال دوم3» یا «بحران نیمه عمر تیم» یاد می‌کند. البته راه‌های متفاوتی وجود دارد تا از بروز چنین مشکلی جلوگیری و یا گسترش آن‌ را محدود کرد.

2. اهداف مشترک و مشخص
داشتن هدف مشخص و مشترک در کار تیمی فصل مشترک نظر تمام پژوهشگران و نظریه‌پردازان در حوزه کار تیمی است. لاک و لاتام(1991) معتقدند اهداف تیم بایستی توسط بازتاب عملکرد درونی آن شفاف‌سازی شود. مدارک و شواهد تحقیقاتی پیوسته نشان می‌دهد، وقتی افراد، زمان رسیدن به اهداف خود را به روشنی تعیین می‌کنند، عملکردشان توسعه و بهبود می‌یابد. در واقع چشم‌انداز، رسالت، هدف یا کار تیم باید تعریف‌شده و مورد پذیرش همه باشد و برنامه عملی نیز وجود داشته باشد.

3. رهبری اشتراکی4
رهبر‌ی از گذشته مورد توجه اند‌یشمندان و محققان مد‌یر‌یت بوده و آنان همواره درباره رهبر‌ی و زوا‌یا‌ی گوناگون آن، از جمله عواملی که سازنده ‌یک رهبر اثربخش و موفق است، تحقیق کرده اند.
در توصیف چگونگی رهبری در تیم های فعال، سبک رهبری اشتراکی بیش از سایر موارد به چشم می‌خورد. رهبری اشتراکی اشاره به حالتی دارد که به جای تمرکز وظایف رهبری بر یک نفر در یک گروه یا سازمان، توزیع این وظایف در میان عده ای از افراد آن گروه یا سازمان مطرح است. در این شیوه رهبری بر خلاف رویکردهای سنتی، نقش فعالانه‌ای برای اعضای تیم در نظر گرفته می شود. منظور از نقش فعالانه، بسط دادن نتایج رهبری از سطح فردی به سطح گروهی است به طوری که اعضای تیم نیز در این فرایند و نتایج آن مستقیماً نقش دارند و اثرگذاری به عنوان تم اصلی رهبری، محدود به اثرگذاری رهبر بر اعضای تیم نمی شود.
در واقع این شیوه رهبری که در آن تمام اعضا در یک حیطه اختیاری مشخص، وظایف رهبر را انجام می دهند و اعضا در تمام امور تصمیم‌گیری ها در تیم مشارکت دارند. در واقع رهبر رسمی نقش هماهنگ کننده و تمام کننده را در تیم دارد. بنابراین اعطای آزادی عمل به اعضا و تفویض برخی اختیارات توسط رهبر تیم و مشارکت دادن اعضا در تصمیم گیری ها از جمله مولفه های بعد «رهبری اشتراکی» در تیم می باشد.

4. پاسخگویی فردی و جمعی
هر زمان سخن از پاسخگویی پیش می آید فورا فرق آن با مسئولیت به ذهن مخاطب متبادر می گردد. از نظر امور عمومی، پاسخگویی یعنی کارکنان سازمان در هر مرتبه و مقامی باید سرزنش و یا ستایش ناشی از اخذ یک تصمیم یا انجام یک اقدام را بپذیرد،‌ بنابراین کارکنان در هر رده سازمانی در برابر یک مقام ارشد تر از خود در برابر اقداماتشان پاسخگو می باشند. اما مسئولیت هر شخصی که دارای زیر دست است، در برابر اقدامات آنها مسئول است.
در واقع پاسخگویی فردی است اما مسئولیت جمعی است.
به عبارت دیگر آنان با هم کار می کنند تا نتیجه ای (برای مثال ارائه محصول، خدمت یا تصمیم) به دست آورند که بیانگر تلاش مشترک آنان باشد و هر یک از اعضا در برابر نتیجه مسئولیت خواهند داشت. تفاوت عمده میان آنها این است که در گروه، مدیر اعضا را مسئول کارشان می داند ولی در تیم، اعضا خودشان را مسئول پاسخگویی می دانند.
به عبارت دیگر در تیم ها اعضا مسئولیت پاسخگویی فردی و جمعی در خصوص عملکردشان را توامان دارند در صورتی‌که در گروه‌ها نوعا مسئولیتی جز در قبال کار فردی خود، بر عهده نمی گیرند.

منابع :
- رضائیان، علی(1386)؛ تیم سازی در قرن بیست و یکم. انتشارات سمت.
- ساندرز، ربه کا(1386)؛ تیم ها و بحران نیمه عمر: تیم های موفق : دانشکده بازرگانی هاروارد، ترجمه عباس نوری زاده،: تهران، سازمان مدیریت صنعتی.
- وست، مایکل ا. (1392)؛ کارتیمی اثربخش. ترجمه فهیمه حبشی زاده : انتشارات سایه سخن.
- وودکاک، مایکل(1387)؛ اصول و مبانی ایجاد و بهبود تیم های سازمانی، مترجم احمد بیان معمار، حسین خنیفر، قم: انتشارات دانشگاه قم.
Katzen Bach, John, R. and Douglas K. Smith (1993) The Wisdom of Teams: Creating the High Performance Organizational, Summarized by permission of Harvard Business School Press. McKinsey & Company, Inc. 1993.

شناسنامه نشریه