نگاهی ویژه به تربیت جنسی در برنامه درسی

نویسنده : محمد حسین بهرامی
چکیده : یادگیری در هر مقوله ای می تواند از طریق تعلیم و تربیت رسمی چون مدارس و غیررسمی چون جامعه، خانواده و دوستان صورت پذیرد، در این راستا در تعلیم و تربیت رسمی، در حال حاضر نیز برنامه درسی هنوز راه را برای ورود این مقوله با وجود تأکیدات دینی، علمی و ضرورت های اجتماعی و فرهنگی و ... هموار نکرده و متأسفانه مغفول مانده است و تربیت در این زمینه با سکوت نظام آموزشی به سایر رسانه ها از جمله ماهواره، اینترنت، مجلات و رمانها و .... واگذار شده است و کتب درسی به طور مناسب به بحث نپرداخته اند و سبب شده است که برنامه درسی تربیت جنسی به یکی از مؤلفه های برنامه درسی پوچ تبدیل شود.
محتوا و کتاب درسی در زمینه بلوغ جنسی و احکام جنسی توجه نموده است، لذا برنامه هایی نظیر طهارت، پاکیزگی و غیره را در محتوای درسی دانش آموزان مد نظر قرار داده است، اما تربیت جنسی معنایی وسیع تر از حیطه شرعی آن را دارا می باشد، در این خصوص کتاب های درسی تربیت جنسی و واژه جنسیت را خط قرمز خود دانسته اند، این مرزبندی در میان مدارس و
آموزش جنسی یا تربیت جنسی
در نظام آموزشی غرب، در برنامه های درسی آموزش جنسی امور بر خلاف اقتضای تربیت جنسی انجام می پذیرد. در این نظام آموزش های جنسی به گونه ای ارائه می شود که تمایلات جنسی دانش آموزان را در همان دوران کودکی بر می انگیزاند، آنچه در مدارس غرب آموزش داده می شود، آموزش جنسی است نه تربیت جنسی و آن عبارت از دانستن درباره آناتومی و فیزیولوژی بدن و کارکرد اندام های جنسی انسان، تولید مثل، جلوگیری از بیماری های مقاربتی و بارداری های ناخواسته است. آموزش جنسی در جوامع سکولار با جوامع مذهبی، چه در هدف آموزش، چه در محتوا و چه در نحوه آموزش تفاوت زیادی دارد. تلقی ما از تربیت جنسی که یکی ازابعاد گسترده تربیت به معنای عام است با غرب متفاوت است. منظور از پرورش یا تربیت جنسی، اوج دادن به این غریزه و تشویق فرد به انتفاع هر چه بیشتر از آن نیست؛ بلکه هدف تعدیل و جهت دهی به غریزه جنسی است. این نشان می دهد که تربیت جنسی معنایی وسیعتر از آموزش جنسی دارد: تریت جنسی ارائه یک سلسله اطلاعات ضروری روان شناختی، جسمانی و دینی درباره مسائل جنسی مربوط به هر فرد است به منظور اینکه موجبات رشد غریزه جنسی در جهت تعالی و تکامل شخصیت جنسی فراهم گردد و با هنجارهای شرعی آشنا گردد.
تعلیم و تربیت غیر رسمی
الف) گروه والدین
خانواده اولین محلی است که تربیت جنسی در آن شروع می شود و خانواده اولین نهاد رسمی است که باید پاسخ گوی انحرافات جنسی کودکان و نوجوانان باشد و باید والدین در این زمینه آگاه باشند و به عبارتی دیگر والدین باید بدانند چه موقع و چه طور و چگونه به تربیت جنسی فرزند خود بپردازند و اغلب اولیا به دلیل شرم و حیا، از وظیفه سنگین تربیت جنسی فرزندان خود چشم پوشی می کنند، به منظور تربیت جنسی در خانواده ایجاد رابطه عاطفی قوی میان والدین و فرزندان یک ضرورت محسوب می شود، در این زمینه والدین باید تربیت اولیه جنسی را که همان آشنایی با بدن خود و شناخت جنسیت می باشد، را آموزش دهند، این کار سبب محیط امن خانواده و ایجاد رابطه صحیح از منظر تربیت جنسی والدین بر فرزندان می شود. همچنین سبب می شود، کودک از همان ابتدا به والدین خود اطمینان و اعتماد کند و هر گونه سوال و کنجکاوی را با آنان مطرح سازد.
ب) گروه دوستان
با توجه به اینکه فقط بخش کوچکی از تربیت جنسی که معطوف به احکام شرعی بلوغ می باشد در برنامه درسی رسمی موجود است و دانش آموزان در مدارس از یک برنامه رسمی مدون در زمینه تربیت جنسی برخوردار نمی شوند، اما تربیت جنسی متوقف نمی شود و نقش گروه های همسان و دوستان در این زمینه پررنگ می گردد که در واقع در یک برنامه درسی پنهان گنجانیده می شوند. دانش آموزان از طریق روابط با یکدیگر و در خلال گفت وگوهای روزانه خود از طریق اطلاعات دنیای مجازی، جوک ها و مواردی از این دسته خواسته یا ناخواسته در رویارویی با مفهوم جنسی قرار می گیرند، در این زمینه آنها از طریق دوستان شان تربیت نمی شوند، بلکه فقط یک دسته اطلاعات صرف بدست می آورند که صحت و سقم آنها نیز می تواند نادرست باشد. این گونه آموزش ، نه تنها نمی تواند دردی را دوا نماید، بلکه کنجکاوی و عطش دانش آموزان را نیز بیشتر می کند و زمینه انحارفات جنسی و تجربه هایی از این دست را برای آنها به ارمغان می آورد؛ چیزی که امروزه مدارس ما به خصوص در مقطع متوسطه اول با آن دست و پنجه نرم می کند. از این رو وجود و تدوین یک برنامه رسمی تربیت جنسی در مدارس بیش از پیش احساس می شود تا از طریق علمی و کارشناسی در فضایی صمیمی و دوستانه و از طریق معلم، دانش آموزان با تربیت جنسی و ابعاد آن آشنا شوند تا زمینه رشد و استعداد این استعداد نیز میسر گردد.
رویکرد های برنامه درسی در خصوص تربیت جنسی
فراگیری دقیق مهارت های صحیح جنسی برای تبلور در رفتار مورد تاکید رویکردهای رفتاری است و تسلط کامل بر موضوعات علمی مربوط به امور جنسی مورد تاکید رویکردهای دیسیپلینی موضوعی می باشد. در رویکرد اجتماعی دیدگاه اول انتقال فرهنگی است که به برنامه درسی به منزله ی عامل جامعه پذیر کردن دانش آموزان نگریسته شده و نظام آموزشی باید در رویارویی با مسائل مبتلا به اجتماعی نقش پیشتاز را ایفا نماید. طرح برنامه درسی موقعیت های زندگی بر کارکردهای زندگی یا موقعیت های زندگی تأکید دارد. طرح موقعیت های زندگی مسائل مورد توجه دانش آموزان و نیز مسائل اضطراری و فوری و مهم جوامع بزرگتر را به عنوان نقطه ی شروع به کار می گیرد. در طرح برنامه درسی بازسازی گرایی، بازسازیی گرایان معتقدند که برنامه درسی باید مسائل اجتماعی روز و پروژه های کنش اجتماعی را که هدفشان بازسازی جامعه است مطرح نمایند و بر این امر توجه دارند که برنامه درسی و طرح برنامه درسی باید کلید مسائل اجتماعی جامعه ی کنونی را مطرح نمایند و در دانش آموزان تعهدی نسبت به حل این مسائل اجتماعی به وجود آورند و برنامه درسی باید موضوعات نژادی، جنسی و فقر را عنوان کند که همگی حکایت از ضرورت توجه برنامه درسی به این قلمروهای موضوعی برای مخاطبان نظام آموزش و پرورش دارند. در بین قلمروهای موضوعی فقط به قلمرو موضوعی احکام شرعی دوران بلوغ توجه کامل شده بود. توجه به این مورد اگرچه اهمیت دارد ولی پاسخگوی سایر نیاز های دانش آموزان نمی باشد و بیانگر نگاه محتاطانه دست اندرکاران آموزش و پرورش به موضوع است. غفلت از موارد دیگر که در فرایند تربیت جنسی دانش آموزان موثر است باعث بی توجهی به احکام شرعی دوران بلوغ می شود. پژوهشگران معتقدند که مسائل دوران بلوغ و ویژگی های آن باید قبل از بلوغ برای دانش آموزان بیان شود تا با مسائلی که در این دوره حساس برای آنها پیش می آید آگاه شوند و به خوبی این مسائل را پشت سر بگذرانند اما این مورد مغفول مانده است که باعث می شود دانش آموزان در برخورد با مسائل این دوره دچار بحران شوند.



پیشنهاد
با توجه به اینکه تاکنون توجهی آگاهانه به بحث تربیت جنسی در محتوای کتابهای درسی وجود نداشته است، پیشنهاد می شود که کتابهای درسی متناسب با جنسیت دانش آموزان در این رابطه تألیف شود و برای دختران و پسران، به صورتی مجزا پرداخته شود. ضمناً به شیوه سازماندهی چندرشته ای در کتاب های دینی، بحث های مربوط به تربیت جنسی در اثنای درس هایی که به تقویت ایمان میپردازد، ارائه گردد و از کتاب های فارسی، اجتماعی و پرورشی و ... برای بیان مباحث مربوط استفاده شود. آموزش و پرورش با وارد نمودن این قلمروهای موضوعی در برنامه های درسی و فعالیت های فوق برنامه، به رسالت خود در این زمینه عمل نماید. لازم است دوره های ضمن خدمت برای معلمان در این زمینه برگزار گردد. همچنین آموزش غیر مستقیم در میان محتواهای درسی می تواند بسیار در این زمینه مثمر ثمر باشد، مفاهیمی مانند، مراقبت از خود در برابر سو استفاده جنسی، پذیرش نقش جنسی و نگرش مناسب فرد نسبت به خود و پیشگیری از بروز بحران های جنسی می تواند، در این فهرست گنجانیده شوند.
منابع :
ابراهیمی، اصغر(1391). واکاوی برنامه درسی مغفول در تربیت جنسی دانش آموزان: پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه فردوسی
احمدی، طاهره(1391). نیازسنجی برنامه درسی تربیت جنسی از دیدگاه دبیران: پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی

شناسنامه نشریه