از معضلات و راهکارها، نابسامانی های اقتصادی

نویسنده : حسین فکوریکتا(ورودی ۱۳۹۴ مهندسی برق)
چکیده : گزارشی پیرامون نشست اقتصادی با دکتر حجت الله عبدالملکی
چندی پیش در نشستی صمیمی با موضوع «بررسی راهکارهای حل مشکلات اقتصادی کشور» با حضور دکتر حجت الله عبدالملکی، اقتصاد دان و عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق، توسط بسیج دانشجویی در دانشکاه فردوسی برگزار شد. در این جلسه توضیحات مفصلی درباره ی معضلات اقتصادی 97 و دلایل وقوع آنها داده شد و در ادامه نیز 4 راهکار اصلی جهت کنترل و مهار این مشکل مطرح شد. مشروح سخنان دکتر عبدالملکی و توضیحات ایشان را در ادامه میخوانیم:
شروع مسئله، تورم غیر منطقی بر تمامی بازارها
دکتر عبدالملکی در ابتدای سخنان خود به تشریح مسئله اصلی و ریشه مشکلات پرداختند. ایشان شروع مشکلات ارزی را از زمستان سال 96 دانسته و سیاست کنترل نرخ ارز و خروج نقدینگی از بازار با «اجازه به بانک ها جهت سپرده سالیانه با سود 21 درصد» را غلط و بی اثر ذکر کردند. در این مورد وی گفت «بعد از این سیاست غلط، در بهار 97 قیمت ارز رشد کرده و به تبع آن قیمت سایر دارایی های نیز رشد کرد» وی اظهار داشت که برخی دارایی ها مانند طلا تاثیر مستقیم از بازار ارز میگیرند، برخی دیگر نیز بر اثر پدیده ای به نام تورم القایی از بازار ارز تاثیر میگرند.
وی این پدیده را اتفاقی غیر منطقی دانست که سبب تورم در تمامی بازارها شد و 2 عامل اصلی را برای آن ذکر کرد. «دلیل اول که منطقی است افزایش هزینه تولید کالاهاست، که سبب افزایش قیمت نهایی کالا میشود. که این عامل را تورم واراداتی می نامند و در ایران حدود 12.5 درصد در تورم موثر است.» او همچنین بیان داشت که قیمت ارز وارداتی طبق 2 نرخ ارز مرجع 4هزار تومانی و ارز 8هزار تومانی محاسبه میشود. لذا وی عامل اصلی این نابسامانی ها را دلیل دومی دانست که به آن «تورم توهمی» گویند. او عامل روانی چند برابر شدن قیمت ارز را دلیلی بر چند برابر کردن قیمت کالاها توسط فروشنده ها دانست و اضافه کرد «هنگامی که همه قیمت ها را از ترس چند برابر شدن قیمت ارز، چند برابر کنند، توهم چند برابر شدن به وقوع می پیوندد و در واقعیت هم، همه چیز چند برابر میشود. در حالیکه این تغییر هیچ ارتباط مستقیمی به دلار نداره!»
چرایی وابستگی شدید بازار به نرخ دلار
وی در پاسخ به چرایی وابستگی اقنصاد به دلار، تاثیر گذاری تحریم ها را آدرس غلط عده ای از سیاسیون دانست و خاطر نشان شد که تاثیر گذاری تحریم ها بر اقتصاد ایران حدود 20 درصد است. در حالیکه به گفته او در اتفاقات و نابسامانی های اخیر کشور خود تحریم ها حتی یک درصد هم تاثیر نداشته است. دلیل آن را هم عدم تغییر در نوع تحریم ها تا 15 مرداد ماه دانست، درحالیکه تمامی تغییرات بازار ارز در همین دوره اتفاق افتاده است. در ادامه دلایل 3گانه دکتر عبدالملکی در پاسخ به چرایی فوق آمده است.
1- دلاریزه بودن اقتصاد ایران: دکتر عبدالملکی بیان کرد که تا قبل از انقلاب، اقتصاد ایران به 4 دلیل «درگیری بیش از حد اقتصادی با آمریکا»، «آمریکایی بودن اغلب اقتصاد دان های کشور»، «سرمایه گذاری بیش از حد آمریکایی ها در ایران» و «سیاست گذاری اقتصادی کشور توسط آمریکایی ها» وابسته ترین اقتصاد در منطقه به آمریکا بوده است. ایشان خاطر نشان کردند که متاسفانه پس از انقلاب، در حوزه اقتصاد هیچ تغییری رخ نداده و متاسفانه در حوزه اقتصادی هیچ انقلابی نکرده ایم. لذا همچنان تفکر اقتصادی حاکم همان اقتصاد دلاری باقی ماند.
2- شرطی شدن اقتصاد ایران نسبت به خبر تحریم ها: دکتر عبدالملکی بین خود تحریم هه و خبر تحریم ها تفاوت قائل شد. او صحبت های سیاسیون از اواخر سال 91 تا امروز، مبنی بر «فلج شدن اقتصادی توسط تحریم ها» و وابستگی حتی آب خوردن به تحریم ها و همچنین بزرگنمایی های دولت در مورد برجام و برداشته شدن همه تحریم ها توسط آن را عامل اصلی ایجاد یک چنین پدیده ای دانست. به گفته وی ایجاد یک چنین فضایی در طول 5 سال در کشور، این قدرت را به دول آمریکا داده بود تا با نقض برجام بتوانند بر روی اقتصاد داخلی اثر بگذارند. لذا ترامپ به راحتی در اردیبهشت امسال، با خبر پاره کردن برجام (نه نقض یا نقض فاحش برجام) و گوشزد خطر بازگشت همه تحریم ها، در داخل کشور جو روانی ایجاد میکند و روان اقتصاد روانی ما را، روانی تر میکند.
3- نقدینگی سنگین: عبدالملکی بیان کرد: عامل دیگر مشکلات اقتصادی نقدینگی سنگینی است که در کشور ایجاد شده است که اکنون از هزار و ۶۰۰ میلیارد تومان گذشته و در کمتر از پنج سال بیش از سه برابر رسیده است. عضو هیأت علمی دانشگاه امام صادق (ع) افزود: نقدینگی اگر به سمت سرمایه‌گذاری برود باعث رفاه می‌شود؛ اما اگر به آن سمت نرود تورم ایحاد می‌کند و به این دلیل که بازار ایران به این خاطر که زیرساخت‌های تولیدی کشور تحمل این حجم از نقدینگی را ندارد و مثل اتفاقی که در بازار دلار و طلا افتاد در هربازاری ریخته شود آن را نابود می‌کند. وی با بیان اینکه ایجاد این حجم از نقدینگی نتیجه افزایش خلق پول توسط بانک مرکزی است، گفت: افزایش خلق پول به این معنا است که بخاطر تحریم‌ها دولت بخش قابل توجهی از پول فروش نفت خام را نمی‌تواند دریافت کند پس این پول را به بانک مرکزی می‌فروشد و در ازای آن ریال می‌گیرد. ایشان علت دوم افزایش قدرت خلق پول را وام‌های کلانی دانیست که شبکه بانکی زیر نظر بانک مرکزی به افراد خاص می‌دهد و ادامه داد: به حدود ۵ هزار نفر حدود ۵۰۰ هزار میلیارد تومن یعنی یک و‌نیم برابر کل تولید ملی وام داده شده است، این نقدینگی در حساب‌ها راکد می‌ماند و در فرصت مناسب وارد بازار‌هایی مثل دلار و طلا می‌شود که بسیار خطرناک است.
راهکار های کوتاه مدت
1- مدیریت روانی اقتصاد: وی گفت: مدیریت روانی اقتصاد یکی از راهکار‌هایی است که دو محور دارد. محور اول صداقت مسئولان و محور دوم مدیریت بازار ارز است. عبدالملکی بیان کرد: اقتصاد ایران یک موجود روانی است که باید با آن روانشناسانه برخورد کرد و مهم‌ترین نهاد‌ها در این مسئله رسانه‌ها و مسئولان هستند، ولی رسانه‌ها در ایران مستقل نیستند لذا حرف های مسئولان و جریانات سیاسی تاثیر گذار ترین نهاد هستند. عضو هیأت علمی دانشگاه امام صادق (ع) افزود: مسئولان با صداقت در گفتار می‌توانند اقتصاد را کنترل کنند، اگر ارز ۴۲۰۰ تومانی برای همه مصارف کشور ندارید، نباید در تلویزیون اعلام کنید ما برای تمام مصارف ارز ۴۲۰۰تومانی داریم، اگر برجام آن‌طور که می‌گفتید تاثیر نداشت بگویید اشتباه کردید و با مفسدان اقتصادی برخورد کنید. وی گفت: مسأله بعد این است خود مسئولان با حرف‌هایی مثل طوفان تحریم و بودجه اضطراری التهاب آفرینی نکنند و جامعه و بازار و بازرگانان را به سمت بحران هل ندهند.
2- مدیریت بازار ارز: دومین راهکار، مدیریت بازار ارز هست به این طریق که برای مصرف‌های غیرضروری مثل ارز‌های مسافرتی ارز تخصیص نگیرد و دوم اینکه بعد تخصیص ارز بر سیکل مصرف ارز نظارت داشته باشند که ارز در جایی که به آن تخصیص داده شده است مصرف بشود. عبدالملکی بیان کرد: ما از سال ۱۹۹۵ با غربی‌ها مشکل داریم و در چنین شرایطی عقل حکم می‌کند رو به علم اقتصاد تحریم بیاوریم، اما متاسفانه یک صفحه از این علم در اقتصاد ما تدریس نمی‌شود. وی بیان کرد: رفع منع واردات ارز مسافرتی و استفاده از ظرفیت صرافی‌ها یکی دیگر از راهکار‌هایی است که می‌تواند تاثیرگذار باشد، صرافی‌ها راهکار‌هایی را می‌شناسند که آمریکا هم نمی‌تواند جلوی آنان را بگیرد پس بهتر است چهارچوب مند و زیر نظر دولت فعالیت کنند. عبدالملکی افزود: اینکه بعد از اعلام ارز ۴۲۰۰ تومانی صرافی‌ها تعطیل شد یک خطای بزرگ بود که باعث شکل گرفتن بازار ثانویه بدون کنترل دولت می‌شود.
3- مدیریت نقدینگی: بانک مرکزی در این خصوص باید در ابلاغیه‌ای اعلام کند که بانک‌ها وموسسات نباید بدون مجوز دربازا‌رها خریدوفروشی انجام دهند و علاوه بر آن در حساب‌های خاصی که بالای ۱۰۰ میلیارد تومان است برای جابجایی پول و فعالیت‌هایشان مجوز بگیرند.
وی در پایان بیان کرد: جریان دانشجویی و عامه مردم باید با مطالبه‌گری، دقت روی الگوی انتخابی و عمل کردن صحیح در شرایط بحرانی به حل مشکلات کمک کنند و بدانند که راه حل وجود دارد.

شناسنامه نشریه